Showing posts with label Васко Марковски. Show all posts
Showing posts with label Васко Марковски. Show all posts

Tuesday, November 06, 2007

ТВ Дневник

Ви се случува ли, почитувани, да се фатите себеси во дијалог со телевизорот, да се сепнете сфаќајќи дека сте почнале да разговарате со кутијата? Ви се случува ли да помислите дека сте станале како соседите на Минка во Топ листа надреалиста, во моментите кога ќе забележите дека му одговарате на новинарот, на водителот на вестите, на политичарот, на портпаролот или на лекарот што се појавува во вестите?

Сигурно ви паѓа полесно кога споделувајќи ја маката со пријателите ќе сфатите дека не сте единствените кои неконтролирано изустуваат жестоки зборови додека ги гледаат вестите, не можејќи да премолчите кога некој се обидува да ви ја потцени меморијата, да ви го потцени интелектот, сакајќи како вистина и факти да ви протури тези, тонирани информации или порачани мислења што треба да ги одбранат неговите интереси.

Wednesday, October 10, 2007

Винари од памтивек

Црно тиквешко, неготинска жолта, куќи ѕидани од кал и од вино - сте помислиле ли кога и како почнало сето тоа?

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографија: Милан СТРЕЗОВСКИ


Не е ништо ново да се каже дека грозјето и виното се првото нешто што ни доаѓа пред очи кога ќе помислиме на Тиквеш, на Кавадарци, на Неготино или на Демир Капија, но дали сте помислиле кога и како почнало сето тоа, кои биле првите лозари од тој крај, зошто и како почнале тиквешани да ја одгледваат виновата лоза. Сакајќи да најдеме одговор на оваа загатка тргнавме на пат за Тиквеш.

ДИОНИС И БАХУС Каде да почне трагањето по овие одговори ако не од археолошкиот локалитет Стоби, на местото на најстариот град во тиквешкиот регион, сместен на утоката на Еригон во Аксион, на денешна Црна Река во Вардар.

"На вистинската трага сте. Винарството во Тиквеш постоело од памтивек, уште во времето на свеченостите во чест на богот Дионис и од времето на баханалиите, кога се луѓето од Стоби одржувале свечености во чест на богот на виното, Бахус", не’ охрабри археологот Стефан Данев, управник на локалитетот, пред да не’ препушти на кустосот Методија Ѓуровски.

Во петнаесетте минути, колку што беше слободен пред да замине на состанок, Ѓуровски не’ однесе во депото со камени спомеици, лапидариумот, да го фотографираме мермерниот фрагмент од споменик од 5 век со претстава на пехар за вино и два грозда и накусо ни објасни како да ги најдеме другите артефакти што укажуваат кога и каде почнало лозарството во Тиквешијата.

Пред да се разделиме, ни покажа уште еден доказ, рељеф со гроздови издлабен на камено седиште во Северната базилика, од 5 и 6 век. Таму ни објасни дека лозарството многу било присутно и во претхристијанскиот период, но оти неговиот развој се зголемил со појавата на христијанството и причестувањето, поврзано со христовите зборови "Пијте вино, тоа е мојата крв".

"Само една работа да знаете. Македонците и Грците различно го пиеле виното. Грците го мешале со вода, Македонците го пиеле чисто - многу работи го кажуваат тоа, но за тоа ќе ви кажам следниот пат", ни рече Ѓуровски.

Штета, но овој пат не можевме да ги видиме гроздовите на мозаикот во Перистерината палата, за кои ни рекоа дека блескаат како да се изработени од стакло. Во моментов таму се вршат нови ископувања, под површината на мозаикот, па затоа композицијата била тргната на страна, превртена наопаку заради заштита.

Но, ако решите да појдете по трагата на грозјето, достојна утеха ќе ви бидат камените споменици кај полукружниот плоштад до Епископската базилика. Таму ќе најдете мермерен постамент за споменик, врз чии страници се изгравирани три птици, со гроздови и лозови гранчиња.

ПЛАЌАЛЕ СО ВИНО Решивме да продолжиме кон Кавадарци, во градскиот Музеј. Според договорот таму не’ чекаше Петре Камчевски, директор на Музејот, автор на монографијата Лозарството и винарството во Тиквешијата низ историјата.

"Такви докази ќе најдете на многу локалитети во Тиквешкиот регион, но голем дел и најубавите од нив биле однесени во националните музеи во Белград и во Софија, во времето на Балканските и Првата светска војна. Само во периодот 1924-25 г. во Белград биле однесени околу 20 капители од локалитетот Еударис (или Девол, како што се нарекува од средниот век наваму), антички град кај денешното село Дреново", ни рече Камчевски.

Од него дознавме дека во времето на античка Грција и стара Македонија секоја година два пати годишно се одржувале Дионисови денови во чест на виното и во чест на грозјето. Тоа биле големите и малите Дионисии, на кои, заедно со славењето, се пишувало и се читало поезија во чест на виното и грозјето .Подоцна во времето на Римската империја се одржувале Баханалии, се’ до вториот век, кога биле забранети откако луѓето почнале масовно да се опиваат и да прават нереди за време на славењето во чест на богот Бахус.

Еден од најважните археолошки наоди што сведочат за долгата традиција на винарството во Тиквеш е Бабино корито, камен сад во близина на локалитетот Белград, најпознатиот локалитет и лозарско-винарски предел во тиквешкиот крај.

"Луѓето што живееле во античкиот период во тој крај вдлабиле камено корито за гмечење на грозјето во огромна карпа. Во горниот дел карпата е рамна површина и таму исклесале корито со две дна, со димензии од 2,5 на 2 метра. Луѓето од тој крај имале голем пиетет кон виновата лоза. Толку многу произведувале вино и толку голема била цената на виното, што го користеле како платежно средство, со кое го плаќале данокот. Од друга страна, виното било пијалок на сите сталежи - го пиеле и богатите и сиромасите, и робовите и слободните граѓани", ни раскажа Камчевски.

ВИНАРИ БЕЛОГРАЃАНИ Плаќањето со вино не беше едниственото што ни го насочи разговорот кон народната песна Билјана платно белеше. Од Камчевски научивме дека сме биле во заблуда кога сме мислеле дека винарите белограѓани од песната биле од градот-метропола Белград, во соседна Србија. Како што ни кажа, Белград е најпознатиот локалитет и лозарско-винарски предел во тиквешкиот крај. Луѓето од тој крај одгледувале винова лоза уште во античкиот период, за што сведочи Бабиното корито.

Лозарството непрекинато се развивало и низ средниот век. Охридскиот архиепископ Теофилакт во запишал дека во 9 и 10 век, црквите и манастирите имале огромни виници, биле најзначајните центри за производство на грозје и вино лоза, а игумените, како најголема тајна ја чувале формулата за приготвување виното.

Голем развој лозарството постигнало во 14 век со донесувањето на Которскиот кодик, законик во кој многу прецизно било одредено како треба да се одгледува виновата лоза, почнувајќи од садењето и времето за ѓубрење, до растојанието меѓу лозниците и берењето. Развојот на лозарството бил прекинат со доаѓањето на Османлиите на крајот на 14 век. Тогаш значително се намалува производството на грозје, иако Коранот забранувал само употреба на алкохолни пијалаци, но не и производство на грозје. Од друга страна, Турците биле големи љубители на слатки работи, така што од малоазиските колонии на империјата донеле нови сорти десертно грозје, како афусали, чафкариче, чауш и сири чибук. Според пописите на Ќустендилскиот санџак, под кој спаѓале и тиквешките населби, речиси немало место во Тиквешијата каде што не се одгледувало грозје и во кое луѓето не плаќале данок на шира, ушур.

КУЌИ ОД ВИНО И КАЛ Многу патеписци пишувале за лозарството во тиквешкиот регион, а еден од најподатливите е записот на спрскиот антропограф Јован Цвејиќ. Тој забележал дека во средината на 19 век само градот Кавадарци во родна година произведувал до 2 милиона оки грозје.


"Тоа било огромна количина. Луѓето не знаеле што да прават со виното и со грозјето. Имало толку родни години, што луѓето го мешале виното што останувало непродадено со глина и правеле плитари од кои граделе куќи. За тиквешкото вино се велело дека е толку густо и квалитетно што може да се носи и во крпа, или, во шарвета, како што се вели во Тиквешијата", ни објасни директорот на Музејот во Кавадраци.

По пуштањето во употреба на железничката пруга Белград-Скопје-Солун, во 1874 г. почнува масовен извоз на виното и грозјето во Србија и се формираат првите големи семејни визби.

Меѓу нив најпрочуена е винаријата Тиквеш, основана од кавадарчанецот Александар Велков во 1885 г. Во визбата на Велкови се произведувале огромни количини врвни црно и бело вино, ракии и ликери, за што имале големо признание од солунска визба Метакса од Солун, со која имале голема размена на пијалаци.

Се појавиле и други фамилии што произведувале големи количини грозје и вино, но целиот развој наеднаш бил прекинат во времето по Балканските војни и по Првата светска војна, кога се појавувила болеста филоксера, или рак на виновата лоза, како што ја нарекуваат тиквешани. Потребни биле десетина години планско обновување на лозовите насади за да може оваа традиција да го продолжи својот пат. Но, само што зачекорило во новиот живот, лозарството повторно било пред ново искушение - национализацијата и основањето на големите винарски гиганти, врз темелите и со опремата на некогашните семејни винарии.

ВЕЛКОВИ Таму каде што застанале неговите претци, основачи на некогашната семејна винарија Тиквеш, продолжил кавадарчанецот Коле Велков, кој денес како шумарски инженер во пензија го следи аманетот на неговиот прадедо (Александар) Сандо Велков. Во подрумите на семејната винарија, од која подоцна бил формиран комбинатот-гигант Тиквеш, ни ги раскажа основните работи што треба да ги знае секој што сака да се занимава со винарството.


"Виното не трпи хемикалии. Се лаже секој оној што ќе помисли дека со хемикалии ќе го подобри квалитетот на виното. Виното е сунгер и затоа не смее да има ништо друго во просторијата каде што стојат бочвите со вино. Виното има свој јазик и треба да знаеш да го слушаш - буквално, со увото врз бочвата. Тоа ќе ти каже кога што треба да направиш - кога да го пресечеш, кога да го преточиш.. Црвено вино секој може да направи - белото е мајторл'к. Основно нешто за квалитетно вино е - користи чисти садови", ни откри дел од семејните винарски тајни Коле Велков.

За среќен пат не’ испрати со чаша годинашна кратошија. Тоа мора да се проба. Вкусот, бојата и густината на лекот, како што го нарекуваат Велкови, долго се паметат.

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=172&EditionID=156&ArticleID=4852&Page=1

Friday, August 17, 2007

Свети Климент - Лесковачки


Господи, прости ми за насловот, но не можам да најдам поинаков израз за да го искажам својот револт од она што годинава им се нуди на туристите во нашата туристичка Мека, македонскиот Ерусалим, Охрид.

Со каков идентитет ги пречека Охрид туристите годинава и што автентично им понудија на гостите луѓето што биле благословени да се родат во градот со 365 цркви, градот на златните маски и торзото на Изида, покрај езерото што настанало кога Билјана заборавила да го затвори капакот на изворот, низ кое незабележано тече река, плива уникатната пастрмка, да живеат во котлината што со дух и со благородни растенија ја облагородил свети Климент Охридски... - колку и да набројуваш, нешто ќе пропуштиш.

Крушево - Ранковце... - Пекинг

Прилепчанецот Миле Стојкоски, кој во 2002 г. изоде 704 км во инвалидска количка за да стигне на отворањето на Олимписките игри во Атина, пред петнаесетина дена, на Илинден, тргна на пат кон Пекинг. На патувањето долго 17.000 км ќе помине низ 31 земја, низ кризни жаришта и екстремно различни климатски услови, со порака за мир и за солидарност на луѓето од светот кон луѓето со хендикеп

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографија: Милан СТРЕЗОВСКИ


“Ништо не е недостижно, ако имаш цврста волја. Се’ е во мислата. Ако решиш да издржиш, ќе издржиш. Решен сум да стигнам на Олимпијадата, ја имам поддршката од семејството и од пријателите и сигурен сум дека ќе го исполнам мојот сон”.

Со ваква верба прилепчанецот Миле Стојкоски во 2002 г. тргна на пат долг 704 км во инвалидска количка од Прилеп до Атина, сакајќи на тој начин да испрати порака за мир и за солидарност на луѓето од светот кон луѓето со хендикеп. Тогаш неговиот сон се оствари, стигна пред вратите на олимпискиот стадион за време на отворањето на Летните олимписки игри, но неговата порака остана неизречена за луѓето на трибините и за неколкуте милијарди телевизиските гледачи низ светот. Но, како што ни раскажа во една неодамнешна средба, наместо да го обесхрабри, искуството од патувањето во Атина за него било уште поголем поттик и отворило нови идеи. Пред петнаесетина дена, на Илинден, тргна на ново патување, од Крушево кон Пекинг, сакајќи повторно да ја испрати истата порака, патувајќи 17.000 км, низ 31 земја, низ кризни жаришта и екстремно различни климатски и теренски услови.

СЛОЖЕН ЗАФАТ Подготовките за патувањето почнале пред две години, кога почнале и кондициските подготовки на Стојкоски.

“Се подготвував речиси две години на различни локации низ Македонија. Во Негорски Бањи и во Струга се подготвував за пустинските температури, каде што вежбав на температури над 35 Целзиусови степени на жежок асфалт и тренирав возење количка по песок. Во кајакарскиот клуб од Струга тренирав веслање кајак, со што активирав посебни мускулни групи на рацете и на горниот дел од телото. На планинските терени се подготвував за ниските температури и угорниците на планинските масиви низ кои ќе поминам, а кондициските тренинзи ги правев на Плетвар. Целиот пат ќе го изодам во количката, на разни теренски услови, поради што носам неколку видови колички кои ќе ми помогнат лесно да се движам по пат, низ планини, низ пустини и по терен каде што нема пат. Ќе поминеме низ Блискиот Исток и Арапскиот Полуостров, Иран, Авганистан, Индија, Сингапур, Малезија, Брунеи, Хонг Конг, Тајван, Јапонија и Јужна Кореја, а планот ми е да пристигнам на олимпискиот стадион во Пекинг во моментот на отворањето на Летните олимписки игри во 2008 г.”, ни раскажа Стојкоски во еден неодамнешен разговор.

Организатор на логистиката за патувањето е хуманитарното здружение Венера од Прилеп, кое е задолжено да го координира тимот и да ги менаџира активностите и ресурсите. Со Стојкоски ќе патува тим од петнаесетина луѓе - лекар, тренер, физиотерапевт, готвач, возачи, снимател.. - кои ќе го следат со неколку возила. Дел од нив, предводени од сликарот Живко Поповски, ќе имаат улога на претходница, која неколку дена однапред ќе го подготвува теренот секаде каде што ќе помине Стојкоски. Претходницата ќе има директна комуникација со Министерството за надворешни работи кое треба да помогне во организацијата околу конзуларните процедури, а поддршка ќе има и од Адвокатската комора на Македонија која ќе обезбеди правна помош преку адвокатските организации секогаш кога тоа ќе биде потребно. Најголема поддршка тимот очекува од Владата на Македонија, од каде што им ветиле финансии, опрема и промотивен материјал за патувањето.

“Навистина станува збор за огромен проект и многу очекувам од ветувањата на Владата, која ја сфати големината на настанот и најави дека ќе ни помогне за патните трошоци”, вели Стојкоски.

Идејата за едно вакво патување, како што вели, се родила во времето додека се закрепнувал од повредите од сообраќајната несреќа што го врзала за инвалидска количка.

“За мене тоа беше пресвртна точка во животот. Тоа е момент кога е лесно да се падне во очај и да се кренат рацете пред судбината, но успеав да се издигнам над тоа, а тоа да го прифатам како нова точка од која продолжува животот, но со едно поинакво секојдневие. Во тие моменти имав повеќе време да размислувам како да продолжам и тогаш во мене се роди мислата времето што го имам на располагање да го користам за подобрување на условите за живот на луѓето со инвалидност и да работам на решавање на нивните потреби. Дружејќи се со нив, во мене се роди и идејата да тргнам на пат кон Атина, за да испратам порака дека животот не завршува со физичката промена. Искуството од Атина за мене беше голема поука и ми даде поттик и идеја за новото патување”, ни раскажа Миле.

МИРОВНА МИСИЈА Патувањето до Пекинг, како што вели Стојкоски, ќе биде добра можност за промовирање на Македонија, за афирмирање на правата на луѓето со хендикеп и за да испрати порака за мир во светот. За време на патувањето планира да се сретне со финансиски моќници и со државни функционери од земјите што ќе ги посети, од кои се надева дека ќе добие поддршка за формирање фонд за помош на луѓето со посебни потреби со кој ќе се финансира изградба на центри за рехабилитација, болници и населби за луѓето со инвалидност.

“Нивната изградба е главниот мотив што ми дава сила и верба дека ќе издржам. Тие објекти треба да послужат за нивна ресоцијализација, за да можат да се најдат во општеството, да го дадат својот придонес и да можат да дејствуваат како сите други. Очекувам патувањето до Пекинг да ни овозможи максимална светска популарност што ќе ја ставиме во служба на каузата на инвалидизираните лица и да поттикнеме изградба на тие капитални објекти. Се надеваме дека по Пекинг полесно ќе можеме да ги отвориме вратите на светските фондации”, ни раскажа Миле.

НЕПОПРАВЛИВ ОПТИМИСТ Неговата решеност и оптимизмот дека ќе истрае ќе ги забележите уште во првите неколку реченици од разговорот со него, по ентузијазмот, ведрината и оптимизмот додека ви ги објаснува неговите замисли и во кратките срдечни средби со многуте познаници и со случајните минувачи што го препознаваат.

Со истиот оптимизам не’ пресретна и пред коперацијата во кривопаланечкото село Мождивњак, каде што не’ пречека на осмиот ден од неговото патување, во кусата пауза на делницата од Ранковце до Крива Паланка.

“Веќе немам душа. Има многу угорници. За среќа, денеска имам покус пат за одење, околу 23 км, но оттука патот е рамен. А и да не е, јас сум непоправлив оптимист, а најголема сила ми дава поддршката од луѓето што ме поздравуваат по патиштата”, накусо ни рече додека се разладуваше со студен сок под стреата на селската продавница, опкружен со мештаните, дојдени да го поздрават или да се фотографираат со него. Тука беше и 12-годишната Елена Давитковска од Кратово, која го придружуваше со инвалидска количка на делницата од Ранковце до Крива Паланка.

За време на неколкуте фото-паузи додека се приближувавме од Скопје кон Мождивњак и самите можевме да видиме дека секаде каде што ќе помине Миле е пречекуван со поздрави и со желби за добар пат. Автомобилите поздравно свиреа, луѓето од автобусите мавтаа, а некои бараа згодно место да застанат, за да можат да се ракуваат и да му подадат некоја дребулија за среќен пат.

Меѓу автомобилите што застанаа, беше и автомобилот на двајца скопјани, кои одвоија минута-две да го поздрават со добар збор и со неколку банкноти за да му се најдат за по пат.

ПЕСНАТА НЕКА СТИГНЕ ВО ПЕКИНГ Ново изненадување беше средбата со просветните советници Венцислав Поповски и Горица Поповска од Бирото за развој на образованието од Штип, кои го здогледале Миле враќајќи се дома од службен пат во Паланка.

“Да ви кажам, се наежив кога ве видов по пат. Ова е за секоја почит. Ве видов и го замолив колегата да се вратиме и да ви подари две книги со песни”, рече Горица Поповска, не можејќи да ја сокрие возбудата во разговорот со Стојкоски додека нејзиниот колега ја пишуваше посветата.

“Во книгите имате по 100 македонски народни песни - да имате да пеете по пат. Македонската песна нека стигне до Пекинг”, му порача авторот пред да се разделат.

НЕИЗВЕСНОСТ И ВОЗБУДА Најтешкиот дел од делницата претстоеше на самиот влез на Крива Паланка. Свесни дека освојувањето на патот дотаму ќе потрае, решивме да појдеме до градот и таму да поразговараме со Ванчо Арсов, кочанчанец кој живее во Скопје, еден од петнаесетината луѓе што ќе го придружуваат Миле до Пекинг. Ни раскажа за неговата одлука да тргне на пат полн со неизвесности и ризици.

“Со години работев во ЕСМ, но решив да заминам зашто не можев да го правам тоа што се бараше од мене, да одам да им ја исклучувам струјата на луѓе што живеат од социјална помош. Со Миле се познаваме неколку месеци и решив да му се придружам веднаш штом ми ја раскажа идејата. Имам и личен мотив да го правам тоа, затоа што и јас сум дете на човек што живеел во инвалидска количка. Ако не успеав нешто да направам за мојот покоен татко, барем да направам нешто за човек што ја има истата судбина. Патувањето нема да биде лесно, зашто ги оставам сами дома сопругата и двата сина, но многу ми значи тоа што ја имам нивната поддршка”, ни ја раскажа неговата приказна, додека зборувавме за патот што им претстои.

Ванчо ни раскажа и за маршрутата по која ќе патуваат.

“Маршрутата не е случајно одбрана. Опфаќа повеќе кризни региони зашто сакаме токму од тие места да апелираме за мир во светот. Предвидено е на секои сто километри Миле да засадува по едно дрво на мирот. На средбите со претставниците на локалните власти ќе побараме поддршка тие места во иднина да бидат заградени како мини-паркови на мирот, со клупа за одмор и спомен-плоча на која ќе биде испишано дека дрвото го засадил Миле Стојкоски од Македонија, за мир во светот и за почитување на правата на луѓето со хендикеп”, ни раскажа Ванчо.

Додека разговаравме, ни довери и една желба што ретко кому ја открил.

“Уште кога чув дека ќе одиме низ Ирак, ми дојде мислата да се обидам да разберам нешто за тројцата кумановци што беа обезглавени од екстремисти пред телевизиски камери. До денес никој не разбра ништо за нив, каде се погребани... Желба ми е, зашто одиме со мировна порака, да го искористам престојот во Ирак, ако можам, да разберам нешто за нив од обичните луѓе што ќе ги среќавам”, ни откри Ванчо.

ШАМПАЊСКО ЗА ДОБАР ПАТ Додека разговаравме во кафеаната Веки, луѓето од тимот ни јавија дека не’ очекуваат да појдеме во фирмата МиА Груп која подготвила пречек за Миле и неговата придружба. Појдовме и се напивме од италијанското шампањско со кое не’ почести паланчанецот Ивица Младенов, директор на фирмата и стар пријател на Миле.

“Нека ти е голема среќата, колку што ти е големо срцето. Добри вести да слушаме”, му порача домаќинот во кусата здравица за добар пат.

Највозбуден меѓу луѓето од тимот беше Цане Ѓорѓиевски, економист од Крива Паланка, кој останал без работа откако фирмата во која работел отишла во стечај. Наместо да седи дома без работа, решил да му се придружи на тимот.

“Јас ќе бидам возач на еден од трите автомобили, ќе се грижам за домаќинлакот и ќе бидам хаусмајстор на патувачкиот дом од автомобили и приколки”, ни рече.

Во мислите ќе му бидат сопругата, која ќе остане во Крива Паланка, и двете ќерки кои живеат во Америка.

“Помалата, откога слушна за идејата, посака таа да оди наместо мене”, ни се довери.

Најмалку расположен за разговор беше Бугаринот Џоро, кој решил да му се придружи на тимот на Миле заедно со неговиот другар од студиите на Американскиот колеџ во Варна, режисерот Златко Костадинов од Скопје, со кого за време на патувањето ќе снимаат документарен филм за патувањето од Крушево до Пекинг.

Се поздравивме, посакавме среќен пат и тргнавме назад кон Скопје. Според планот за патувањето, додека другите членови на тимот ги завршат последните подготовки, а претходницата да го подготви патот низ Бугарија, Миле и другите требаше да останат во Паланка. Границата требаше да ја поминат во неделата напладне. За истиот ден беа планирани утринска молитва во манастирот Св. Јоаким Осоговски, прес-конференција на граничниот премин, збогување со семејствата и засадување на четвртото дрво на мирот.


Пред нив беше пат од околу 17.000 км.

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4633&EditionID=148&Page=1


Friday, July 06, 2007

Прошетајте!


Веројатно не сум единствениот, почитувани, кој се чувствувал поразен кога некој во младоста ќе му објавел крај на средбата, дружењето или врската, велејќи: “Ај, прошетај!”. Но, што би била зрелоста, ако не н¢ поучи да не ги трошиме нервите во ситуации што не го заслужуваат тоа, да ни каже дека треба да ги штедиме за моменти кога ќе ни бидат попотребни и да н¢ научи малку повеќе да погледнуваме кон светлата страна на животот.

Така ќе сфатиме дека убавината можеме да ја најдеме и во нештата што понекогаш знаеле да ни го загорчат животот, дека ветерот не е само струење на воздухот што ни носи прав во очите, туку и нешто што може да ни ги наполни едрата и да ни донесе воздух од далечните краишта. Без животната поука не би можеле да видиме дека песочните дождови не се само атмосферска појава што ни ги валка автомобилите и повод за апокалиптични текстови во весниците, туку и нешто што ќе ни ги приближи пустините и ќе ни ги разбуди мечтите или сеќавањата ако сме посетиле некоја нив. Така, годините ќе н¢ подучат и дека изразот “ај, прошетај” не е нешто што треба да нe` нервира и да го доживуваме како пораз, особено не откако постои Google Earth.

Friday, June 22, 2007

Напиј се и изеди ја чашата!

Скопјанецот Владимир Стојковски десетина години развива технологија за производство на чаши за една употреба направени од 100 проценти природни материјали

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографија: Дарко МОРАИТОВ

Што велите за чаши што ќе можете да ги изедете откако ќе го испиете пијалакот, што не ја загадуваат околината и што се разградуваат за стотина минути, наместо за стотина години, колку што £ се потребни на почвата да ги разгради пластичните чаши за пијалаци.

“Сето тоа е можно и наскоро ќе го имаме”, вели скопјанецот Владимир Стојковски, кој десетина години развива технологија за производство на чаши за една употреба, направени од 100 проценти природни материјали и се обидува да најде финансиер за неговиот проект.

ИДЕЈА ОД КОРНЕТ Откако транзицијата го оставила без работа, овој електроинженер не мирувал, туку се посветил на нешто што ќе му донесе нова работа. Откако пропаднала неговата фирма, работел како трговски патник на српска компанија што тргува со тетра-пак амбалажа, продолжил во фабрика за кори, кадаифи, корнети, соработувал со млекарници и - таму некаде се родила идејата како да го обедини искуството што го стекнал.

“Еден ден ми текна. Ги имав контактите со млечната индустрија, видов каква амбалажа им треба и што се увезува, видов како се прават корнети и - решив да истражувам. Бев убеден дека ќе успеам да направам амбалажа што ќе биде 100 проценти од природен материјал. Си помислив, ако се прават корнети од брашно, сигурно ќе можам да направам чашки за јогурт од брашно, па дури и тетра-пак од брашно. Почнав да експериментирам и - дојдов до формулата”, ни раскажа Стојковски.

Следниот предизвик, како што вели, бил како да направи чашките да бидат отпорни на висока температура и на влага, за да можат да се користат подолго и во различни услови.

“Нема филозофија. Основната суровина е грубо пченично брашно, меѓу тип 500 и тип 600, има шеќер, масло за готвење и природни екстракти што £ даваат на смесата цврстина и еластичност. Со многу експериментирање успеав да добијам растителни екстракти, кои на чашките им ја даваат отпорноста на влага и топлина”, вели Стојковски.

Првата серија еко-чаши ја произвел во 2003 г., а ја промовирал на Еко-фестивалот во Охрид.

“Луѓето што ги пробаа чашите беа воодушевени. Ги пробуваа со секакви можни пијалаци, со студени, со топли, со пиво, за да видат дали држат пена, со виски, со с¢ што ќе најдеа пред себе. Најголемиот штос беше кога на крајот ќе им речев да си ја изедат чашата”, раскажува.

ТРЧАЊЕ ПО ИНВЕСТИТОР По долги истражувања, во 1998 г. Стојковски сфатил дека ги постигнал перформансите што си ги задал и решил да го заштити производот. Процедурите во Заводот за патенти траеле околу три години, по што добил патент за територијата на Македонија, во период од 10 години. Но, за да може да го продолжи, добил обврска најдоцна до почетокот на последната година да произведе серија што ќе ја даде на натамошни испитувања.


“Оттогаш трчам по финансиери, но с¢ уште оди тешко. Единствената помош што ја добив досега беше од Министерството за животна средина и канцеларијата за Локален еколошки акционен план на град Скопје, кои ми помогнаа да произведам една промотивна серија. Нова и последна надеж ми се програмата УНДП и македонската Фондација за развој на мали и средни претпријатија, кои ме поддржаа и со кои деновиве работиме на финансиската конструкција за заем што треба да ми го одобри штедилницата Можности. Но, јас сум непоправлив оптимист и очекувам веќе од 1 јули работата да тргне”, вели Стојковски.

ДОБРИ ЗА ПРИРОДАТА Со производството и со користењето на еко-чашите, како што вели Стојковски, сериозно може да се намали количината на цврстиот отпад. Според податоците до кои дошол кога учествувал во кампањата Стоп за лименките и за пластиката, Македонија месечно троши околу 5.000.000 пластични чаши за јогурт, а само Скопје троши околу 2.000.000 чашки месечно.

Според научните сознанија, на пластичните чаши им се потребни 100 години за да се разградат во земјата. Разградувањето на еко-чашите почнува за 5 минути, кога се изложени на сонце или кога се под влијание на влага.

Таквите својства на еко-чашите, според Стојковски, ќе направат со нивната примена цврстиот отпад да се намали за 20 до 30 отсто, а подоцна, со зголемување на производството, загадувањето да се намали и до 50 отсто. Нивната примена, како што вели, ќе влијае позитивно и на економијата и земјоделството.

“Со производството на еко-чаши ќе им се даде поттик и на земјоделците кои ќе најдат пласман за пченицата. Ако сееле една нива, во иднина ќе можат да засеат три ниви, а истовремено да имаат каде да ја пласираат пченицата. Накусо, ќе има повеќе работа и за земјоделците и за мелничарите, ќе се отворат нови работни места за производство на чашите, добиваме поздрава животна средина и имиџ на еколошка држава”, порачува Стојковски.

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4421&EditionID=141&Page=1

Friday, May 18, 2007

Келнер


Келнерите послужуваат храна и пијалаци во угостителските објекти. Кога примаат нарачка од гостите, ги пренесуваат на персоналот во кујната или на шанкот и внимаваат што побрзо и што поквалитетно да ги услужат гостите. Келнерскиот занает подразбира и други работи што се поврзани со послужувањето на гостите, како - поставување и расчистување на масите, подготвување сметка и наплаќање на услугите. Независно дали работат во ресторани што подготвуваат јадења по нарачка, во ресторани што нудат брзо подготвена храна или во кафулиња и барови, од келнерите се очекува да бидат љубезни, точни, брзи и комуникативни. Со оглед на тоа што келнерите се во постојан и непосреден контакт со гостите, угледот на угостителскиот објект во кој работат најмногу зависи од нив и од нив се очекува не само коректна услуга, туку и да им го направат престојот на гостите попријатен. Токму оттука произлегуваат и разликите во вршењето на келнерската работа. Зависно од видот и од категоријата, во некои угостителски објекти од келнерите се бара да извршуваат и посебни работи, како дочекување на гостите на влезот на локалот, да ги спроведат гостите до масата, да им го придржат столчето додека седнуваат, да им помогнат кога ги соблекуваат палтата или да им помогнат при изборот на јадењата и пијалаците.

Можеби ова ви личи на слика од некое дамнешно време, но тоа е дефиницијата на професијата келнер во најпознатата интернет-енциклопедијата Википедија, а истото ќе ви го кажат и сите оние што имале прилика да го видат времето кога келнерите беа токму такви какви што се опишани.

Мај

Нешто слабо стоиме со имињата Барбара, Хилари и Лора, но што би правеле ние без Шутка, ако не ни обелеше образ па да крсти деца Оназис?

Васко МАРКОВСКИ

Оваа колумна требаше да излезе во мајското издание на еден месечник, но работите малку се искомплицираа, па остана необјавена. Со мало задоцнување, решив да ја објавам овде. Бидејќи требаше да биде објавена во изданието за мај 2007, решив во неа да се позанимавам со настани од историјата што се случиле во месецот мај.

И, како поинаку да почне приказната за мај, ако не со Први мај.

Би можел тука да почнам кажувајќи го мојот став дали сум „за“ или „против“ новиот начин на славање на Денот на трудот и дали кукам што годинава ќе го нема традиционалниот пикник на 2 мај. Но, мислам дека е поубаво тука да си спомнеме на штрајкот на 40.000 работници од Чикаго, кои треба да не’ охрабрат да му покажеме заби на секој што ќе науми да ни го зголеми работниот ден на повеќе од 8 часа работа. Како мотив повеќе за нашата реакција на секој таков обид, да ве потсетам на Смилевскиот конгрес на ТМРО, кој на 2 мај решава Македонците да дигнат востание за ослободување од Османлиите, но како тоа ќе го напишев, ако владата на Федеративна Народна Македонија на 3 мај 1945 година не решеше македонската азбука да има 31 буква, како што предложила Комисијата за јазик и правопис на тогашното Министерството за просвета.

Пред да кажам дека на 4 мај 1903 година загина Гоце Делчев, а на истиот ден во 1980 во болницата во Љубљана умре Јосип Броз - Тито, би сакал да ве прашам дали имате идеја со кои букви ги напишале новинарите на „Нова Македонија“ 103-те изданија на весникот, пред да и’ ја промовираат на јавноста азбуката со 31 буква!?

Но, да оставиме тоа да го кажете во коментарите на овој пост, а во меѓувреме, кога веќе спомнавме умирачка, „да си приспомниме“, како што велат во рубриката „Од православниот календар“ на Македонско радио, за кого се’ се спремала блага пченица во месецот мај.

Да си приспомеме на Наполеон, францускиот император чие име го знаеме не само поради тоа што наумил да го освои светот, но испаднал жив зијан кога се полакомел да ја освои Русија, туку и по врвниот коњак што сме имале финансиска моќ да го пиеме.

Да не ги заборавиме и Марлен Дитрих, која сигурно сте ја гледале во стари црно-бели филмови, или иноваторот Михајло Пупин, без чии изуми тешко дека ќе можевте да свртите телефон во Америка, башка што за него се зборува дека е по потекло од Вевчани и му бил роднина на Евто Пупиноски.

Да не заборавиме дека на 17-ти мај 1395 година, во Крајова, Романија, загинал Крали Марко, во битка против влашкиот војвода Јован Мирче и, ако сакаме да се пофалиме дека сме културно пообразовани, никако не смееме да го заборавиме Пјер Огистен Карон де Бомарше, по чии текстови Росини и Моцарт ги напишале оперите Севилскиот бербер и Свадбата на Фигаро.

Тука доаѓаме до пченицата за Жаклина Кенеди Оназис, вдовицата на американскиот претседател Џон Кенеди, кого го убија во 1963 во Тексас, која пет години подоцна се омажи за грчкиот тајкун Аристотел Оназис. Не смееме да ја заборавиме, барем поради тоа што по неа многу девојчиња од Македонија родени во шеесеттите биле крстени Жаклина. Нешто слабо стоиме со имињата Барбара, Хилари и Лора, но што би правеле ние без Шутка, ако не ни обелеше образ па барем крсти деца Оназис?

Секако, не би било фер кон православните верници да не спомнеме дека на 20 мај 1981 година се упокои г.г. Доситеј, првиот архиепископ на МПЦ по обновувањето на автокефалноста, или кон љубителите на науките и уметностите ако ги оставиме без помен Виктор Иго, Никола Коперник, Николо Паганини, Рубенс, Волтер, Тинторето или Франц Јозеф Хајдн.

Бројот на умрените, се разбира, ќе беше уште поголем, ако на 8 мај 1921 година Шведска не решеше да ја укине смртната казна, ако Роберт Кох не соопштеше на 26 мај 1882 дека го открил бацилот што предизвикува туберкулоза, ако Александар Флеминг не го откриеше пеницилинот на 24 мај 1928, ако на 9 мај 1945 не капитулира нацистичка Германија, или помал, ако германски авиони не го бомбардира Париз на 22 мај 1918 или ако не паднеше ДЦ 10 на аеродромот во Чикаго на 25 мај 1979 година.

Но, да си приспомнеме и во чија се’ чест жените од поблиското семејство ставиле престилки околу скутовите и се впрегнале да прават мекици потпевнувајќи.

На 6 мај, прв меѓу славните претставници од втората и третата декада на зодијачкиот знак бик, се родил Сигмунд Фројд, неуморниот борец кој наумил да ни ги реши проблемите со психата. Веднаш по него, на 7 мај, е Чајковски - Петар, син му на Илија.

- Саглам дете, што композитор испадна! Велат тој и уште неколкумина ги напишале најдобрите симфонии од 19 век. Сигурно си слушал нешто од Лебедово езеро, тоа балетот, цајкани што одат со купаќи у театар. Башка, каква коинциденција - на денот кога е роден Чајковски во Македонија е ден на цајканите - би прокоментирал некој поупатен комшија што си набавил на црно временска машина.

Шегата настрана. На истиот ден се родил Тагоре. Ај што го напишал „Градинарот“ - го напишал, ама не сум знаел дека напишал и „публицистички труд“ „Национализам“ и дека во 1913 добил Нобелова награда за литература. Кој ли ќе го напишеше првиот македонски балет, ако на 8 мај 1914 не се родеше Глигор Смокварски, или, се прашувам, каква ќе беше денес Словенија, ако на 10 мај 1876 не се родеше Иван Цанкар, кој мака измачил да се избори против лицемерието и неправдите на малограѓанштината? Какви ќе беа дострелите на уметноста и какви бркови ќе се носеа денес ако на 11 мај 1904 не се родеше Салвадор Дали? Не заборавајте дека на 12 мај 1932 година во Прилеп се роди големиот артист Дарко Дамески, башка што му е татко на Мони Дамевски, таткото на скиентологијата во Македонија.

Има уште многу имиња да се спомнат како славни бикови од втората и третата и близнаци од првата декада, но ќе го спомнам уште само Роберт Овен, занесењак кој мислел дека може да ги победи приватната сопственост, религијата и буржоаскиот брак преку експерименти и просветување - еден најпознатите социјалисти-утописти, ако не го броиме Круме од култниот скопски таен бенд „Коњи на поило“.

Се надевам нема да ми замерат, ако некогаш се видиме, Пјер Кири, Бертранд Расел, Хо Ши Мин или Михаил Шолохов, автор на најголемата и најстраотната книга што сум ја видел и која, се разбира, немам намера да ја читам во овој живот, колку и да е ремек-дело, како што ја нарекува мојот извор на информацијата дека се родил на 24 мај 1905 година. Нека ми простат и Стале Попов, Стефан Гајдов, Исидора Данкан (жена му на Есенин), дедо Иљо Малешевски, Петар Велики и Јане Сандански.

И за крај, да кажам една работа поради која го мразам мај. Сте слушале ли стихови од деца од основно училиште, на кои некој редовно им втубува во главите дека најлесно е да напишеш песна ако римуваш „мај“ со „рај“. Во тој стил и јас да кажам - кога нема да е така, нема да ни биде вака.

Но, има и примери за почит, како брилијантните стихови на мојот соученик Ванчо Стрезовски - Вантеле: „Удрете на тираните / да се селат селаните / да угрее сонце / да ни никне жито / да се роди Тито. / Тито е цвеќе / Тито е рај / зашто се родил во мај.“

Thursday, May 17, 2007

Саботна треска сред село

Можеби не знаете каде се наоѓа Кадино, колкаво е и што се случува таму преку ден, но сигурно сте чуле за тамошната дискотека Гранд клуб со чие отворање почна да се врти голема фама околу името на ова скопско село.

Текст: Васко МАРКОВСКИ

Фото: Андон Давчев

Нешто се случува во Кадино. До оваа помисла можеби дошле многумина од вас, слушајќи трач-муабети и читајќи и гледајќи за гостувањата на водечките имиња од српската турбо-сцена и гранде отворањето на дискотеката на 2 март годинава, кога насловните страници на весниците беа исполнети со фотографии од разиграни мулатки и испреплетени ласерски светла.

Ја голтнавме јадицата и појдовме да видиме што е тоа.

НА 12 КИЛОМЕТРИ ОД СКОПЈЕ Единствено што знаевме за да ја најдеме дискотеката беше дека треба да тргнеме по автопатот Скопје-Белград и да се исклучиме од патот на клучката кај хотелот Белви.

“Оттаму скршнете десно и одете паралелно со автопатот. Ќе поминете низ населбата Белимбегово и селото Марино, после е лесно. Ќе видите милион автомобили по патот, тргнете по нив и лесно ќе ја најдете”, не’ посоветуваа пријателите што веќе ја посетиле дискотеката. Така и направивме.

Со мал напор, успеавме по патот низ Белимбегово да ги забележиме патоказите, кои, како што подоцна ни се пожалија и сопствениците на дискотеката, се поставени многу високо, така што навечер е тешко да се видат зашто се поставени над висината на автомобилските фарови. По неколку минути возење, десно од нас здогледавме три ротирачки снопови светлина што треба да им помогнат на гостите да ја најдат дискотеката, како што подоцна ни раскажаа нашите домаќини.

ЕЛИТЕН КЛУБ ВО ФАБРИЧКА ХАЛА Уште додека го паркиравме автомобилот на пространиот паркинг пред убаво осветлената дискотека, можевме да забележиме дека станува збор за клуб во кој многу е вложено. Ја земавме новинарската опрема и тргнавме. Беше сабота, 23:40 ч.

Според договорот, на влезот, покрај билетарницата и обезбедувањето, не’ пречека шефот на обезбедувањето, Перо. Ни рече дека луѓето веќе почнале да пристигнуваат, а нашите домаќини, сопствениците на клубот, браќата Бранко и Горан, веќе беа во нивното сепаре на галеријата и не’ очекуваа. Се поздравивме, ни посакаа добредојде со првата тура пијалаци и ги замоливме од прва рака да ни ја раскажат приказната за фамозната дискотека во Кадино.

“Долго време работевме со кафе и постигнавме голем успех. Заедно со брат ми го лансиравме брендот Гранд кафе, успеавме да го направиме тоа што е денес и во еден момент видовме дека сме го постигнале тоа што го сакавме и решивме да го продадеме. Подолго време размислувавме да отвориме клуб и конечно се решивме. Додека работевме со кафето, изградивме објект за фабричка хала и, откако го продадовме бизнисот, решивме токму тука да го направиме клубот”, ни раскажа Бранко.

Од разговорот дознавме дека не било случајно што решиле токму таму да отворат дискотека, и покрај сомнежот на конкуренцијата и на луѓето што меѓу првите слушнале дека таму ќе се отвора некој нов клуб.

“Оддалечени сме 12 километри од центарот на Скопје, но се стигнува по автопат. Од друга страна, клубот е многу блиску и до Куманово и до Велес, што подоцна се покажа како добра проценка”, ни рече Бранко.

Додека разговаравме, звукот беше одличен, сетовите на диџеј Нита од Сити радио можеа добро да се следат од сите делови на дискотеката, а визуелниот амбиент супериорно го диктираа ласерските снопови.

Но, тоа не е се’. За вжештување на атмосферата клубот ангажира танчарки од белградските денс-агенции, а вечерта своето чесно го одработија провокативните Беба и Лила.

КАРАОКЕ, КОНЦЕРТИ И ЖУРКИ Помалку зборливиот сопственик на клубот, Горан, додека телефонски ја договаравме нашата средба, ни раскажа дека работи четири дена во седмицата, од четврток до недела: забавата почнува околу 23:30, а завршува околу 4-5 часот наутро. Четвртоците се резервирани за караоке-шоу, кога модератор на програмата е Марко - Дај побрзај, петоците се веќе познати по концертите на ѕвездите од српската турбо-естрада, домаќини во саботите се диџеите од Сити радио и Клуб ФМ, а журката во неделите ја прават ѕвездите од македонската естрада.

“Доаѓаат луѓе на возраст од 18 до 40 години, во зависност од тоа што е на програмата вечерта. Обично повозрасните доаѓаат на концертите во петоците и во неделите, а помладите повеќе ги има во четврток и во сабота. Досега гостуваа големи имиња од српската естрада, како Амадеус, Сања Савиќ, Дарко Филиповиќ, Гога Секулиќ, вчера ни беа Џогани, идниот петок ќе гостува Ана Кокиќ, а врв на се’ ќе биде концертот на Сека Алексиќ на 18 мај”, ни раскажаа сопствениците.

Името на клубот, како што ни рече Бранко, нема никаква врска со српската естрадна куќа Гранд продукција, иако честопати на програмата се наоѓаат и нивни ексклузивци. На нашата забелешка зошто толку се врзале за таа сцена, смирено ни одговори дека тоа го бараат гостите.

“Бизнис е бизнис: тоа што се бара - тоа го носиме”, рече Бранко.

Пред да заминеме, го прашавме кој сe` доаѓа во дискотеката и кој сe` може да си дозволи забава таму.

“Доаѓаат секакви луѓе, и помлади и повозрасни, и луѓе што имаат повеќе и луѓе што имаат помалку пари. На концертите можете да видите и луѓе од политичкиот врв, бизнисмени, директори на јавни претпријатија и естрадни ѕвезди. Можеби понекогаш влезниците за концертите се поскапи, но луѓето знаат да се организираат и да заштедат кога станува збор за добра журка”, ни раскажа.



Инсистиравме да ни каже и конкретни имиња на луѓе што седат во ВИП-сепареата во галеријата на клубот. Ни рече дека најчести меѓу нив се Бојан 13-ка, Мики Црнокрак, Брејк, Натали Грубовиќ...

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4229&EditionID=135&Page=1

Thursday, April 19, 2007

Процес (2)

Овој четврток решив наместо да пишувам нова колумна да објавам нова, дополнета верзија на последната колумна, Процес. Се надевам ќе ви се допадне. П.С. Колумните „Кешке да е така“ засега ќе ги објавувам само на блогот, а наскоро можно е да продолжат во друг печатен медиум. Му благодарам на Шпиц за довербата.

Не пријавувајте во полиција ако некој ви го украде велосипедот, да не ви се случи и вам стражарно да ве приведат зашто не ви пратиле покана за на суд.

Васко МАРКОВСКИ

Во оваа колумна, почитувани, имав намера да пишувам за поубави нешта, но идејата отиде неврат токму кога ми се вклучи алармот за да ме разбуди да ја напишам, во 6.30 наутро. Некој легна на ѕвончето, небаре сака сака да н* спаси од најбесниот пожар ја зафатил зградата, додека спивме со жена ми и со тригодишната ќерка, но, наместо апокалиптичната слика, пред вратата стоеа двајца полицајци, со лист хартија, кои ми соопштија дека дошле стражарно да ме приведат - зошто и како, ќе ми кажеле на суд - како во будењето на Јозеф К. на првата страница на романот „Процес“ од Франц Кафка.

Како лојален граѓанин, веднаш се подготвив, тазе избричен, за да излезам уредно пред образот на државата. Патем, само ги прашав полицајците дали можам да дојдам на суд со својот автомобил, за да можам поскоро да стигнам на работа откако ќе заврши тоа за што ме бара државата, но, не можело - таква била процедурата. Со извештачена љубезност ме замолија да побрзам, зашто имале и други луѓе за земање, како што ми рекоа и кога ги прашав зошто дошле по мене во 6.30 ако треба да се појавам на суд во 9 часот, а други луѓе не видов.

Ја оставив жена ми да се снаоѓа како ќе го однесе детето во градинка додека мене ме нема во непознат правец и влегов во полициската „лада нива“. Додека мрзнев на столче покрај отворена врата во полициската станица „Аеродром“, имав доволно време да си ги претурам мислите, да се обидам да дознам зошто сум таму, зошто од дома ме земаат двајца полицајци, во полициски автомобил, пред соседите што одат на работа.

Не паметам дека нешто некому сум скривил, дека сум направил нешто спротивно на законите, дека сум бил очевидец на некоја незгода, кражба - што и да е. Немам идеја. Поштенското сандаче го проверувам на два дена, главно за да проверам кои сметки ми дошле за плаќање, но никогаш меѓу нив немало покана за на суд. Колку што знам, никој не ме тужел за нешто што сум напишал како новинар.

Кај да е, за саат, саат и пол ќе разберам - си реков додека се занимавав, читајќи го текстот за личните имиња во православното календарче што ми се најде в џеб. Патем, имав и интересни моменти. На пример, да видам како со забрзан чекор влегува млада полицајка, со кабаетлиски израз на лицето, зашто задоцнила пет минути на работа, да прочитам како треба да пополниш формулари за пријавување странци и врз кои начела е составен полицискиот кодекс на Македонија.


И, некако, дојде часот. Се качивме во „нивата“ и стигнавме во „Скопје 2“. Додека се возевме имав уште една прилика да размислам за апсурдноста на тоа што ми се случува, во нов амбиент, низ градските улици, во кои обично самиот возам, овојпат имајќи привилегија друг да ми биде возач, а јас да седам на задното седиште, небаре се возам со личен шофер. Но, што ново ќе најдеш како одговор во полициска „лада нива“, слушајќи кој од двајцата полицајци која „утакмица“ ја „промашил“ во тикетот за спортска прогноза претходниот ден. Ќе ти помогне ли да домозгаш нешто кога гледаш дека тебе те носат на суд за непознато дело полицајци што прават прекршок, свртувајќи десно на семафорот во Маџир маало, за кој еднаш ви беседев.

И, стигнавме. Охрабрувачки беше што на вратата ме пречека Томче Кежо, не како поранешен колега, туку како вистински постар батко, да види што може да ми помогне и да ме охрабри, велејќи - што мислиш ти, само мене ли да ме земаат сред ноќ од дома!

...

- Почекај малку, тука, пред врата - јас да се видам со судијата - рече полицаецот откако пристигнавме пред некоја канцеларија во судот, по „скринингот“ низ метал детектор.

Влегов. Ме отпоздравија на „добар денот“ и - демистификацијата почна.

- Кажи име, презиме, место на живеење.. - ми рече судијата.

- Момент, господине - реков - ќе ми каже ли некој, пред тоа, зошто сум јас овде и за што ми праќате полицајци да ме донесат тука? Што сум направил?

- А, - рече ѕиркајќи во списите - па, ти украле точак, непозната марка, вреден 4.000 денари..? Еве, сме праќале покани, не си се јавил, па моравме стражарно да те повикаме како сведок..

- Како? - не можев да се воздржам да ги дослушам процедуралните објаснувања - За такви глупости ли ми правите вакви сцени, ми го трауматизирате семејството.. За точакот?

Ни тој не беше трпелив да ме дослуша.

- Кажете, да завршиме побрзо, ни висат предмети над глава, мораме брзо да ги решиме, ги делиме со „Скопје 1“, имаме преку глава работа. И натаму ли барате да ги гониме тие што ви го украле?

И, што да му кажеш. Да барам и натаму да гонат некого за еден точак, за повторно по некој месец да ми легне некој на ѕвончето за да ме приведе стражарно, зашто некој не ми доставил покана?

- Благодарам, господин судија, ексик нека е и точакот и се’, благодарам на ваквата правда. Пишете таму што треба, не сакам да чујам повеќе за точакот, за повторно да ми ги приредите истиве работи. Благодарам! - реков, нестрплив што поскоро да заврши оваа епизода.

Судијата ме повикал како сведок, за велосипедот што ми го украдоа минатото лето, демек, неколку пати ми пратиле покани, но не сум се јавил. Се правдаше дека можеби грешката била кај полицајците, зашто не ги запишале бројот на влезот и на станот, туку само бројот на зградата каде што живеам. Но, како тогаш веднаш знаеја на кој стан да заѕвонат за да ме носат? Ајлија, би рекол дедо ми, Бог да го прости.


Си велам, кешке барем некој да го беше наклеветил Јозефа К. Барем ќе знаеше зошто му се случува процесот. А „точакот“ - кешке да го немав.

Thursday, April 12, 2007

Процес (1)

Не пријавувајте во полиција ако некој ви го украде велосипедот, да не ви се случи и вам стражарно да ве приведат зашто не ви пратиле покана за на суд.

Васко МАРКОВСКИ
Во оваа колумна, почитувани, имав намера да пишувам за поубави нешта, но идејата отиде неврат токму кога ми се вклучи алармот за да ме разбуди да ја напишам, во 6.30 наутро. Некој легна на ѕвончето, небаре сака сака да н* спаси од најбесниот пожар ја зафатил зградата, додека спивме со жена ми и со тригодишната ќерка, но, наместо апокалиптичната слика, пред вратата стоеа двајца полицајци, со лист хартија, кои ми соопштија дека дошле стражарно да ме приведат - зошто и како, ќе ми кажеле на суд - како во будењето на Јозеф К. на првата страница на романот „Процес“ од Франц Кафка.
Како лојален граѓанин, веднаш се подготвив, тазе избричен, за да излезам уредно пред образот на државата. Патем, само ги прашав полицајците дали можам да дојдам на суд со својот автомобил, за да можам поскоро да стигнам на работа откако ќе заврши тоа за што ме бара државата, но, не можело - таква била процедурата. Со извештачена љубезност ме замолија да побрзам, зашто имале и други луѓе за земање, како што ми рекоа и кога ги прашав зошто дошле по мене во 6.30 ако треба да се појавам на суд во 9 часот, а други луѓе не видов.
Ја оставив жена ми да се снаоѓа како ќе го однесе детето во градинка додека мене ме нема во непознат правец и влегов во полициската „лада нива“. Додека мрзнев на столче покрај отворена врата во полициската станица „Аеродром“, имав доволно време да си ги претурам мислите, да се обидам да дознам зошто сум таму, зошто од дома ме земаат двајца полицајци, во полициски автомобил, пред соседите што одат на работа.
Не паметам дека нешто некому сум скривил, дека сум направил нешто спротивно на законите, дека сум бил очевидец на некоја незгода, кражба - што и да е. Немам идеја. Поштенското сандаче го проверувам на два дена, главно за да проверам кои сметки ми дошле за плаќање, но никогаш меѓу нив немало покана за на суд. Колку што знам, никој не ме тужел за нешто што сум напишал како новинар.
Кај да е, за саат, саат и пол ќе разберам - си реков додека се занимавав, читајќи го текстот за личните имиња во православното календарче што ми се најде в џеб. Патем, имав и интересни моменти. На пример, да видам како со забрзан чекор влегува млада полицајка, со кабаетлиски израз на лицето, зашто задоцнила пет минути на работа, да прочитам како треба да пополниш формулари за пријавување странци и врз кои начела е составен полицискиот кодекс на Македонија.
И, некако, дојде часот. Се качивме во „нивата“ и стигнавме во „Скопје 2“. Судијата тој и тој ме повикал како сведок, за велосипедот што ми го украдоа минатото лето, демек, неколку пати ми пратиле покани, но не сум се јавил.
Ајлија, би рекол дедо ми, Бог да го прости. Прашав кога ги пратиле и зошто не сум ги добил - по што се „испостави“ дека полицајците не го запишале бројот на влезот и бројот на станот кога сум ја пријавил кражбата, па, затоа можеби залутале поканите.

Кешке барем некој да го беше наклеветил Јозефа К. Барем ќе знаеше зошто му се случува процесот. А од „точакот“ - кренав раце. Не сакам нова епизода стражарно приведување. Кешке да го немав.

http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=246&ArticleID=11428

Thursday, April 05, 2007

Вашар

Ве молам не правете вашар пред храмовите за време на богослужбата ноќта пред Велигден. Оставете ги вулгарностите, шишињата и скарите за друг ден.

Васко МАРКОВСКИ

Веројатно не сум единствениот, почитувани, кој значајните моменти од животот ги памети со фотографска меморија, преку сликите што му останале врежани во меморијата, за тоа како, со кого, каде и во каков амбиент сме поминале некои денови од животот.

Еден таков момент за мене е Велигден, ден кога оние што веруваат се преиспитуваат себеси - што направиле и како се однесувале меѓу двете презнувања, дали некого повредиле, дали успеале да поправат некои свои слабости, дали станале почовечни од порано и каде ќе ја водат својата личност во годината што е пред нив. Богослужбата на Велика сабота за многумина од нас е вистинскиот момент за да се ставиме себеси пред еден таков тест, кога на помош ги имаме зборовите од Евангелието и свечените песни.

Но, сето тоа би било идеално, кога би имале мир и тишина за да ги следиме и ако вниманието не ни го одземаат мирисот од распламтените скари околу храмовите, кикотењата на поднапиените девојчиња со лименки пиво во рацете, вицовите за непримерни попови што си ги кажуваат поднапиените соседи додека си го подаваат шишето со жолта лозова.

Пред очите ми доаѓаат разни слики за тоа каде сум бил на богослужба пред Велигден, но секогаш меѓу првите ми се појавува пространството меѓу „Порта Буњаковец“ и „прва партизанска“, затворено за сообраќај, со погледот свртен и со ушите начулени кон Соборната црква „Свети Климент“, гледајќи со начулени уши над главите на морето заџагорени, рашетани и запиени скопјани. И втората слика е од истиот простор, неколку часа подоцна, кога уличните чистачи се обидуваат да го расчистат брдото од лименки, шишиња, хартии и лушпи од велигденски јајца.

Сепак, имам и добри спомени, како богослужбата во манастирот „Света Богородица“ во Калишта кај Струга, каде што вистински можете да ја почувствувате и хоризонталната и вертикалната димензија на крстот, кога ги чуствувате блиски и небото и луѓето околу вас.

Но, да не ме разбере некој дека сум лицемерен, па ги осудувам луѓето на ден-два пред денот кога сите треба да си простиме. Како би знаел јас за сето тоа, ако и самиот некогаш не сум ги правел истите работи, како сликата кога враќајќи се од „Свети Димитрија“, со шише коњак „Цезар“, им се навртевме со другарите на излозите на стоковната куќа „Меркур-импорт“, испишувајќи ги со восокот од свеќите имињата нашите музички идоли. Можам ли да го заборавам чекањето со саати за хамбургери пред „Седмица“, за да имаме подлога за шишињата вино во дворот на „Песталоци“ за нова доза пиење со другарите и со нашите девојки.

Но, така се расте. Сепак, ве замолувам да ги оставиме на мир тие што сакаат достоинствено да го прослават празникот. Се надевам дека ќе се воздржите од шишињата и скарите до следниот ден.

Кешке да е така!

http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=243&ArticleID=11289

Friday, March 30, 2007

Градоначалници во зимски сон

Градовите ни се предолго во зимски сон и ја толерираат анархијата во домувањето, таму каде што е коренот на општеството.

Васко МАРКОВСКИ

Зградата ви прокиснува, од осмиот кат ви паѓаат врз главата парчиња малтер кога минувате под влезот, фасадата ви е исцрнета, лифтот ви крцка и ви чкрипи додека се возите и не сте сигурни дали ќе заглавите меѓу катови или можеби, не дај Боже, ќе станете централна личност во црните вести во утрешните весници?Не е ретко да се најдат вакви примери околу нас, но што е, тука е. Ако имате Куќен совет можеби и ќе ви успее да се организирате и да се солидаризирате едни со други и заеднички да вложите и да ги поправите работите, ако не, Господ нека Ви е на помош - се откажуваме од многу работи, па ако нема друго чаре, ќе се откажеме и од лифтот, од убавиот изглед на зградата во која живееме, од хигиената во влезот.

Но, дали мора да биде така?

Сте знаеле ли дека, на пример, сопствениците на становите се должни редовно да ги одржуваат своите станови и да се грижат за безбедноста, естетскиот изглед, уредите, инсталациите и за опремата што ја користат сите станари од зградата. Сте знаеле ли дека како сопственик на стан сте обврзани и да двоите пари за инвестиции и за тековно одржување на зградата, дека секоја зграда со повеќе од двајца сопственици на станови е обврзана да основа Куќен совет? Или, сте знаеле ли дека зградите со повеќе од осум станови со закон се обврзани да имаат домар, кој ќе се грижи за безбедноста и за сигурноста на зградата и на становите и за личната сигурност на станарите, а Куќниот совет треба да му обезбеди посебен простор кај влезот на зградата.

Верувам дека многумина од вас не знаеле, а и од каде би знаеле. Ви дошол ли некој некогаш на врата да ви ги укаже овие работи, да ве поучи и да ви помогне да ги решите несогласувањата со соседите? Досега само сум чул дека општина Аеродром подготвува некаков меморандум за соработка со куќните совети во станбените згради на нејзината територија, но и од тоа неколку месеци остана само најавата.

Деновиве во српските весници објавуваат реклама во која Секретаријатот за комунални и станбени работи на градот Белград ги повикува граѓаните заеднички да ги решат ваквите проблеми. Со рекламата се повикуваат Советите на станбените згради заеднички, со поддршка од градот, да ги поправат покривите, фасадите и лифтовите, а за тоа градот им се нуди да покрие 70 отсто од трошоците. Целта на проектот, како што стои во рекламата, е да им се помогне на граѓаните да ги остварат нивните обврски за инвестициско одржување на зградите, за да се спречи опасноста по животите и по здравјето на луѓето и да се разубави естетскиот изглед на зградите.

Би сакал еден ден такво нешто да прочитам и во нашите весници, не затоа што мислам дека ни недостигаат идеи, па се фрустрирам кога ги гледам во соседството, туку зашто градовите ни се предолго во зимски сон и ја толерираат анархијата во домувањето, таму каде што е коренот на општеството.

Кешке да се разбудат!

http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=237&ArticleID=11075

Thursday, March 22, 2007

Помогнете му на ЈСП

Ако сакаат Градот и Владата да му дадат вистинска шанса на ЈСП, целосно нека го либерализираат јавниот автобуски превоз.

Васко МАРКОВСКИ

Има две работи од кои жестоко се разгневувам секогаш кога ќе ми текне дека сум им го дал гласот на двајцата досегашни градоначалници на Скопје. Едната е нивниот однос кон дрвјата, а другата е нивниот однос кон јавниот автобуски превоз во градот.

Не можам да му заборавам на Пенов што по негов проект беа исечени сите дрвја на градскиот плоштад, под чии крошни лебдеа илјада и едно сеќавање од нашите животи, како некогаш сме нашле лад под нив, враќајќи се со торби в раце сред августовскиот пекол од старата автобуска станица преку Камени мост и на Костовски што ни ја отсече меморијата која се собирала со векови под османлиските платанови дрва кај „Кермес“, сведочејќи колку цивилизации поминале низ нашиот град.

Но, што да се прави. И едниот и другиот разменуваа искуства со градоначалниците на Истанбул, но ниту едниот, ниту другиот не научиле ништо од Али Муфит Ѓуртуна, кој макар и некој да го нарече тоа популистички чин, тргна во поход по нов мандат подарувајќи му на градот 1.000.000 нови дрвја.

Но, не ми е тоа темата. Најновата доза гнев ми ја вбризга идејата за спас на ЈСП што деновиве ја промовираа Градот и централната Влада, кои наумиле да му дадат нова шанса да заживее и покрај илјада и едната шанса што досега му беа дадени. Нема потреба да ве потсетувам дека едно од имињата што ги знаевме да ги кажеме како од пушка, како име и презиме на другар од вашиот клас, беше името на директорот на ЈСП поради секојдневното кукање и секојдневните „нови идеи“ за спас на претпријатието. Сега некој повторно се обидува да не убеди дека ЈСП заслужува нова шанса со идеи и со решенија што биле подготвени уште во 1999 година, но од разноразни причини досега останале нереализирани.

А шанси немаше само ЈСП. Многу шанси имаа и Пенов и Костовски, на кои гласот им го дадов најмногу за да ми ја завршат таа работа, да ми обезбедат пристоен јавен превоз за да не се враќам фрустриран во Скопје секогаш кога ќе отидам во некоја метропола на Запад или на Исток. Зошто и ние да немаме пристоен превоз поради кој ќе решиме да ги оставиме автомобилите, автобуси во кои нема да се туткаме, во кои ќе знаеме на која станица се наоѓаме и каде треба да се симнеме без да ги прашуваме сопатниците? Зошто да не можеме и ние да имаме автобуси - подвижни клубови, како некогашниот трамвај што кружеше низ предвоено Сараево? Благодариме на услугата, другпат да си бараме друг да ни ја заврши работата.

Да не ме разбере некој погрешно, воопшто не му помислувам нешто лошо на ЈСП. И натаму ќе му бидам бескрајно благодарен за секојдневните слики, искуства, ликови и животни ситуации што сум ги добил во автобусите на ЈСП по цена од еден билет, скап, евтин - сеедно.

Ако сакаат да му дадат вистинска шанса на ЈСП, целосно нека го либерализираат јавниот автобуски превоз. Така најдобро ќе го научат како да работи пазарно, како да им ги зема патниците на конкурентите без привилегии и без насилно освојување на автобуските постојки пред да дојде приватниот. Белки нешто ќе научи.

Кешке да е така!


http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=231&ArticleID=10899