ВИКЕНД НА ХУМАНОСТ
Дарува крв по секоја цена
Васко Марковски
Милиони луѓе им ги должат своите животи на луѓе што никогаш нема да ги запознаат, на луѓе што подариле дел од својата крв по сопствена волја и без надомест.
Можност да запознаеме дел од нив е прославувањето на Меѓународниот ден на крводарителите, 14 Јуни, кога се прославува роденденот на нобеловецот Карл Ландштајнер, творец на системот на крвните групи А, Б и 0-нулта.
Македонските крводарители во четвртокот го прославија својот втор празник, Денот на крводарителите на Македонија, 17 март.
Меѓу нив има луѓе што даваат крв одвреме-навреме, кога крводарителските карвани ќе дојдат во нивната фирма или во нивното училиште, но и повеќекратни крводарители на кои дарувањето крв им станало дел од животот.
НЕОБИЧНО СПАСУВАЊЕ ЖИВОТ
Витомир М. Илиќ е поротник во Основниот суд Скопје 1. Пред две години се пензионирал, по триесет и две години работа во судските органи. Тој е активист во Општинската организација на Црвениот крст - Чаир, автор на прирачник за крводарување и пасиониран крводарител. Неговата крвна група е А1-позитив и досега ја има дарувано 105 пати.
Идејата за дарување крв му блеснала уште во детството, кога бил сведок на необично спасување живот со еден марифет што го направила баба му.
- Кога бевме деца, еден мој другар, мислејќи дека јаде шеќер, изеде полна тегла каустична сода. Веднаш му се слоши и почна да повраќа пена. Како за среќа, тука беше баба ми - некогаш соработувала со комитите и колку толку знаеше да лекува. Во дворот, каде што беше другар ми, чувавме пајки. Веднаш го легна детето, грабна една пајка и и го скина вратот. Како што бликна крв, му го затна носот и му накапа од крвта. Детето се спаси и уште оттогаш ми се врежа во умот дека крвта нешто помага - раскажува Витомир.
Неговиот крводарителски подвиг почнал во 1957 година, кога првпат во Кичево дошла екипа за собирање крв.
- Бев гимназијалец и прв се јавив да пробам, бидејќи таков сум по карактер, сакам се’ да пробам прв. И во тоа време луѓето велеа дека по давањето крв ќе ти се лоши и кажуваа други такви приказни, но ништо не ми беше и оттогаш почнав да давам редовно, секогаш кога ќе дојдеше екипа во Кичево - вели тој.
Во 1965 година се преселил во Скопје, по што почнал неговиот подвиг. Крв дава се’ почесто и не чека докрај да помине пропишаната пауза меѓу две дарувања.
ДВЕ КРВОДАРИТЕЛСКИ КНИШКИ
Според светските стандарди, крв може да дадат лица на возраст од 17 до 61 година. Во Македонија, за способни се сметаат лицата на возраст од 18 до 65 години, за кои исто така важи светскиот стандард да бидат во добра здравствена состојба и да имаат минимум 50 килограми телесна тежина.
Мажите, според прописите, можат да даваат крв четири, а жените три пати годишно, но Витомир не внимава секогаш на нив.
- Ми се случи, на 27 јануари 1999 година. Бев на работа и на радио чув повик за дарување крв од мојата крвна група, било потребно за операција на некоја жена. Веднаш отидов, дадов. Вечерта ми јавија дека починала тетка ми во Кралево. Отидов на погреб и следното утро, додека пиевме кафе, ја прекинаа емисијата на радио. Повик, требало крв за детенце од три години. Пред очи ми се појави внука ми - и таа имаше три години. Се јавив и отидов. Ги прекршив прописите, но само кога е во прашање дете - раскажува нашиот соговорник.
Во доверба ни кажа дека секогаш наоѓа начин да ги избегне прописите. Една од неговите "финти" е користењето две крводарителски книшки, така што, ако последниот пат дал крв со едната, следниот пат може да даде со другата.
МЕ СПАСИ ДРУГ КРВОДАРИТЕЛ
Неговиот личен мотив да го прави тоа е свеста дека помага да се спаси нечиј живот, а животот направил и неговиот живот да биде спасен од крводарител.
- Имам осетено на своја кожа што значи да примиш крв. Во 2000 година ми прсна внатрешен чир и ме задржаа 28 дена во болница. Првите денови не примав храна, ќе станев од кревет и ќе се срушев. Лекарите ми препишаа три кеси крв. Ги примив во три дена и веднаш бев како нов човек - раскажува Витомир.
Дарувањето е анонимно, така што примателот не може да дознае кој е дарителот. Дури ни "врските" и познанствата што ги има во крводарителските организации не му помогнале на нашиот соговорник да го најде човекот чија крв му го спасила животот.
- Како крводарител, успеав да го најдам името, но наместо адреса беше напишано име на фирма. Кога ја побарав, фирмата веќе не постоеше и, така, немав можност да му се заблагодарам на човекот што ми помогнал - вели тој.
Покрај стравот од вртоглавици, втората главна причина што ги одвраќа луѓето од давањето крв е стравот од дебелата игла, која, според искусниот Витомир, се става во местото каде што е најбезболно. На неискусните, тој им ја нуди својата формула со која го надминувал стравот како млад крводарител.
- Во мигот кога се става иглата помислете на иглата што во тој момент внесува крв во телото на некој човек во болничка соба, ништо нема да осетите.
ПРИРАЧНИК ЗА КРВОДАРИТЕЛИ
Своите искуства тој ги собрал во брошурата "Прирачник за крводарители", во која се дава одговор на сите прашања што си ги поставуваат потенцијалните крводарители во врска со предизвикот да се даде крв или не.
Една од неговите задачи како активист на организацијата на Црвениот крст во Општина Чаир е борбата за бенефициите што ги примаат крводарителите од државата и изработка на нормативните акти со кои се регулираат нивните права.
Крводарителите некогаш имале големи повластици, меѓу кои право на целосна бесплатна грижа за забите, бесплатно бањско лекување и повластени цени при набавка на лекови, но тие се укинуваат или се надградуваат, зависно од волјата на надлежните функционери. Новиот предизвик на крводарителските организации е донесување нови закони за правата на крводарителите. Тоа, според нив, ќе биде дополнителен поттик за нови дарувања.
Пред нашиот херој постои нов предизвик. Пред некоја година си поставил задача крводарителското патешествие да го заврши со сто првото дарување. Но, се случило да го надмине. Сега неговиот предизвик е да заокружи на три единици, 111. Последен пат дал крв на 23 октомври минатата година во Врање. Следниот пат ќе оди во Куманово. Им ветил на пријателите од кумановскиот Црвен крст, но му излегла работа, не отишол. А зборот си е збор, вели Витомир, со двете книшки в џеб.
http://217.16.71.24/vikend/default.asp?pBroj=356&stID=978
избрани дела на Васко Марковски, патеписец поет и собирач на народни умотворби.
Saturday, March 19, 2005
Tuesday, March 15, 2005
ГУРМАН
Ресторан “Ново Скопје - Берлин”
Лек за душата и очите
Васко Марковски
Ресторанот “Ново Скопје” кој им е добро познат на жителите на Берлин, кои 35 години имаа можност да уживаат во македонските национални јадења од неговото мени. Од неодамна тоа задоволство го имаат скопјани, а берлинците што го знаат од порано не пропуштаат прилика да го посетат кога се во Македнија.
Објектот е граден по моделот на традиционалните македонски куќи, со впечатлива ѕидарија од обработен камен. Ја изработиле мајстори од Мала Преспа, кои беа ангажирани и за изградбата на манастирот “Плаошник” во Охрид. Просторот е опремен со истиот мебел кој бил вграден во Берлин. Доминираат фолклористички детали од сите делови на Македонија. Маси со чаршави од Пиринска Македонија, сушени стебла од пченка, сушена слама и бадникови гранчиња, низи од суви пиперки, дрвени и бакарни садови за домаќинството, графики со мотиви од “Тешкото” и тивка и пријатна музика, исклучиво стара македонска. Со својата едноставност просторот изгледа импозантно и заедно со македонските специјалитети е вистински мелем за националната самодоверба.. Време е за јадење!
“Ново Скопје - Берлин” е замислен како ресторан за сечиј џеб. Во него доаѓаат и луѓе од дипломатскиот кор и луѓе од политиката и луѓе што дошле на семеен ручек. Менито е обемно, но, она што треба да го пробате се јадењата од македонската кујна.
За почеток земете домашна туршија и парче пита со чашка ракија од визбата на ресторанот. Менито нуди и голем избор од топли предјадења и интересни чорби. Како главно јадење ви препорачуваме да земете една од разновидните тави, подготвени од комбинации на зеленчук, печурки и месо. Но, не пропуштајте да земете од прочуениот специјалитет на куќата, зубовски колбаси со тавче грав. Ќе бидете пријатно изненадени колку убав шмек може да им даде на јадењата биберот во зрна. Вреди да се каже дека и колбасите и поголемиот дел од тавите се приготвуваат по традиционални семејни рецепти од село Зубовце, Гостиварско, а месото е од свињи хранети исклучиво со коприви и друга природна храна.
Со јадењето ни препорачаа црно вино од визбата на ресторанот, а интересни да се проба црно пиво и германското бело пиво.
Десертите се, пред се, од германската кујна и се, навистина, примамливи.
За крај, уште еден детал што ретко се среќава: во времето на еднодневните и на големите православни пости ресторанот подготвува специјална храна, а секојдневно се приготвува и храна за вегетаријанци.
Адреса: Јужен булевар б.б. - Скопје
Работно време: понеделник-четврток од 10 до 24, петок и сабота од 10 до 1 по полноќ, недела од 10 до 24 ч.
Резервации: телефон 02 / 32 96 415 и 070 / 38 00 97.
Начин на плаќање: во готово и граѓански чекори.
Пристап за луѓе во количка: проблематичен - пет скали на главниот влез; ресторанот е во една рамнина.
Ресторан “Ново Скопје - Берлин”
Лек за душата и очите
Васко Марковски
Ресторанот “Ново Скопје” кој им е добро познат на жителите на Берлин, кои 35 години имаа можност да уживаат во македонските национални јадења од неговото мени. Од неодамна тоа задоволство го имаат скопјани, а берлинците што го знаат од порано не пропуштаат прилика да го посетат кога се во Македнија.
Објектот е граден по моделот на традиционалните македонски куќи, со впечатлива ѕидарија од обработен камен. Ја изработиле мајстори од Мала Преспа, кои беа ангажирани и за изградбата на манастирот “Плаошник” во Охрид. Просторот е опремен со истиот мебел кој бил вграден во Берлин. Доминираат фолклористички детали од сите делови на Македонија. Маси со чаршави од Пиринска Македонија, сушени стебла од пченка, сушена слама и бадникови гранчиња, низи од суви пиперки, дрвени и бакарни садови за домаќинството, графики со мотиви од “Тешкото” и тивка и пријатна музика, исклучиво стара македонска. Со својата едноставност просторот изгледа импозантно и заедно со македонските специјалитети е вистински мелем за националната самодоверба.. Време е за јадење!
“Ново Скопје - Берлин” е замислен како ресторан за сечиј џеб. Во него доаѓаат и луѓе од дипломатскиот кор и луѓе од политиката и луѓе што дошле на семеен ручек. Менито е обемно, но, она што треба да го пробате се јадењата од македонската кујна.
За почеток земете домашна туршија и парче пита со чашка ракија од визбата на ресторанот. Менито нуди и голем избор од топли предјадења и интересни чорби. Како главно јадење ви препорачуваме да земете една од разновидните тави, подготвени од комбинации на зеленчук, печурки и месо. Но, не пропуштајте да земете од прочуениот специјалитет на куќата, зубовски колбаси со тавче грав. Ќе бидете пријатно изненадени колку убав шмек може да им даде на јадењата биберот во зрна. Вреди да се каже дека и колбасите и поголемиот дел од тавите се приготвуваат по традиционални семејни рецепти од село Зубовце, Гостиварско, а месото е од свињи хранети исклучиво со коприви и друга природна храна.
Со јадењето ни препорачаа црно вино од визбата на ресторанот, а интересни да се проба црно пиво и германското бело пиво.
Десертите се, пред се, од германската кујна и се, навистина, примамливи.
За крај, уште еден детал што ретко се среќава: во времето на еднодневните и на големите православни пости ресторанот подготвува специјална храна, а секојдневно се приготвува и храна за вегетаријанци.
Адреса: Јужен булевар б.б. - Скопје
Работно време: понеделник-четврток од 10 до 24, петок и сабота од 10 до 1 по полноќ, недела од 10 до 24 ч.
Резервации: телефон 02 / 32 96 415 и 070 / 38 00 97.
Начин на плаќање: во готово и граѓански чекори.
Пристап за луѓе во количка: проблематичен - пет скали на главниот влез; ресторанот е во една рамнина.
ГУРМАН
Ресторан “Кварнер” - Скопје
Архипелаг на вкусна храна
Васко Марковски
Понудата на национални јадења во Скопје од пред три месеци е збогатена со специјалитети од хрватското крајбрежје на Јадранското море. Станува збор за рибниот ресторан “Кварнер”, во кој се готви со риба и морски плодови, уловени во околината на истоимениот архипелаг. Мотив да се отвори ваков ресторан сопствениците нашле во заситеноста на рибните ресторани во Скопје со риба од Егејското море, а, истовремено, поттик им биле егзотичните далматински јадења.
Во “Кварнер” главно се служи “дива риба”, уловена во подалечните води, пред с? орада, бранцин, ковач, шкрпина, пиц, фратар и кавала. Јадењата од риба се сервираат со блитва - растение слично на спанаќ, во комбинација со компири и маслиново масло.
На менито има и разновидни јадења од каписанти, остриги, лигњи и сипи. Специфично за јадранските лигњи е што се големи и се вкусни за полнење и за печење на скара, по што се преливаат со сос од вино. Голем дел од јадењата се комбинирани од тестенини - шпагети со морски плодови, зелени резанки со морски плодови или фужи со шкампи. Како состојка на овие јадења се употребува и печурката тартуфа. Специјалитетит на куќата е црното рижото со сипа, кое се подготвува од италијански ориз, сипа и комбинација од зачини.
Покрај јадења од риба, морски плодови и тестенини во “Кварнер” се подготвуваат и специфични далматински јадења од месо. Меѓу нив се бифтек на скара, бифтек со тартуфи, бифтек во сос од зелен бибер и пилешки гради во сос од лимон.
Од поинтересните салати би ги издволе медитеранската салата со марула, туна, јајце и маслинки и кварнерската салата од марула, домати, солени рипчиња инчуи, зачин капри и пченка. Ресторанот располага со голем избор висококвалитетни жестоки пијалоци и вина од хрватските виногорја, а јадењето ќе ви го направат пријатно далматинска музика и ведро уредениот простор. Сепак, кога ќе дојде ред да си ја платите сметката може и да ви се стемни. Храната е навистина добра, но цените се ексклузивни и задоволството не може да си го дозволи секој. “Прописно” јадење би ве чинело 1.400 до 1.500 денари по човек.
Адреса: Андон Дуков бр. 27 - хотел “Скопски мерак”, кај Зоолошката градина во Скопје.
Работно време: понеделник - четврток од 9 до 24 ; петок и сабота од 9 до 1 по полноќ; недела од 9 до 24 ч.
Резервации: телефон 02 / 30 90 752.
Начин на плаќање: во готово; граѓански чекови; Мастер кард, Виза, Американ експрес и Дајнерс.
Пристап за луѓе во количка: една скала на влезот; во една рамнина.
Ресторан “Кварнер” - Скопје
Архипелаг на вкусна храна
Васко Марковски
Понудата на национални јадења во Скопје од пред три месеци е збогатена со специјалитети од хрватското крајбрежје на Јадранското море. Станува збор за рибниот ресторан “Кварнер”, во кој се готви со риба и морски плодови, уловени во околината на истоимениот архипелаг. Мотив да се отвори ваков ресторан сопствениците нашле во заситеноста на рибните ресторани во Скопје со риба од Егејското море, а, истовремено, поттик им биле егзотичните далматински јадења. Во “Кварнер” главно се служи “дива риба”, уловена во подалечните води, пред с? орада, бранцин, ковач, шкрпина, пиц, фратар и кавала. Јадењата од риба се сервираат со блитва - растение слично на спанаќ, во комбинација со компири и маслиново масло.
На менито има и разновидни јадења од каписанти, остриги, лигњи и сипи. Специфично за јадранските лигњи е што се големи и се вкусни за полнење и за печење на скара, по што се преливаат со сос од вино. Голем дел од јадењата се комбинирани од тестенини - шпагети со морски плодови, зелени резанки со морски плодови или фужи со шкампи. Како состојка на овие јадења се употребува и печурката тартуфа. Специјалитетит на куќата е црното рижото со сипа, кое се подготвува од италијански ориз, сипа и комбинација од зачини.
Покрај јадења од риба, морски плодови и тестенини во “Кварнер” се подготвуваат и специфични далматински јадења од месо. Меѓу нив се бифтек на скара, бифтек со тартуфи, бифтек во сос од зелен бибер и пилешки гради во сос од лимон.
Од поинтересните салати би ги издволе медитеранската салата со марула, туна, јајце и маслинки и кварнерската салата од марула, домати, солени рипчиња инчуи, зачин капри и пченка. Ресторанот располага со голем избор висококвалитетни жестоки пијалоци и вина од хрватските виногорја, а јадењето ќе ви го направат пријатно далматинска музика и ведро уредениот простор. Сепак, кога ќе дојде ред да си ја платите сметката може и да ви се стемни. Храната е навистина добра, но цените се ексклузивни и задоволството не може да си го дозволи секој. “Прописно” јадење би ве чинело 1.400 до 1.500 денари по човек.
Адреса: Андон Дуков бр. 27 - хотел “Скопски мерак”, кај Зоолошката градина во Скопје.
Работно време: понеделник - четврток од 9 до 24 ; петок и сабота од 9 до 1 по полноќ; недела од 9 до 24 ч.
Резервации: телефон 02 / 30 90 752.
Начин на плаќање: во готово; граѓански чекови; Мастер кард, Виза, Американ експрес и Дајнерс.
Пристап за луѓе во количка: една скала на влезот; во една рамнина.