Почитувани посетители. Ви го пренесувам текстот за турската култура во Македонија што го објави Светскиот сервис на Би-Би-Си, во кој, покрај другите соговорници, зборувам за моето искуство со турскиот јазик, традиција и култура.
8 ноември 2006
Турската култура присутна во Македонија
Денес во Македонија живеат околу 80 илјади Турци, но двата народа биле заедно доволно долго за да си пренесат едни на други дел од своето однесување и животните навики.
Па колку турската култура е се’ уште присутна во Македонија?
Последниот турски војник замина од Македонија пред 96 години, но овде денот се уште започнува со турско кафе.
Некои го нарекуваат македонско, но сите знаат дека вкусниот пијалок, кој потекнува од арапскиот свет, дошол на овие простори заедно со Османлиите за да остане тука со векови.
За разлика од модерните инстант-кафиња, турското е најпопуларно, и се’ уште не ја изгубило спецификата во начинот на приготвување.
Турско кафе
Но, пиењето турско е многу повеќе од обично пиење кафе, вели почесниот турски конзул во Македонија, Омер Сулејман:
„Кафето подразбира да имаш ѓезве, филџан, вода и локум, да имаш време да седнеш и да го споделиш со пријатели и секако, да уживаш во него".
Денес во Македонија живеат околу 80 илјади Турци, но двата народа биле заедно доволно долго за да си пренесат едни на други дел од своето однесување и животните навики.
Секој Божиќ се прави кадаиф, а на Бајрам се служи задолжителната баклава. И натаму се привлечни слаткарниците во кои се продава боза, а неодминливи се и кафеанчињата каде се јаде чкембе-чорба и турли-тава.
Македонците толку „сраснале" со турската кујна, но и со јазикот, така што не се ни свесни дека и некои, навидум, обични зборови имаат турско потекло.
Професор Људмил Спасов од Филолошкиот факултет вели дека турцизмите се нераскинлив дел од македонскиот јазик.
„Тие се дел од разговорниот јазик и му даваат посебна специфика: дојди на чашка муабет. Додека во литературниот јазик постојат турски зборови за кои не сме свесни, се употребуваат и како научни термини и нема потреба да се исфрлат. Тие се дел од активниот зборовен фонд на стандардниот јазик".
Турцизмите дел од јазикот
Во македонскиот јазик се избројани околу три илјади турцизми. Но, кога Васко Марковски се запишал на студии по турски, се изненадил дека го знае јазикот кој не му е мајчин.
„Кога дојдовме на првите часови на студии првото прашање од професорите беше: Знаете ли турски? Одговоривме дека не знаеме, а тие почнаа да не распрашуваат, што правите прво наутро, одговараме погледнувам низ „пенџер", правам кафе во „ѓезве", пијам од „филџан"...Употребивме три турски збора за една минута, а професорите ни рекоа зошто велите дека не знаете турски."
Раскажувајќи ја анегдотата од првиот академски час, Марковски кој е вљубеник во турската култура и традиција, приготвува чај за своите најблиски и тоа во посебни садови и токму по ориенатален рецепт.
Во моментите за уживање, како што вели, не ретко слуша и турска музика.
„Традиционален мелос“
А и песната, која е толку карактеристична за овој географски простор, не можела да остане недопрена од турско влијание, ако се знае за непосредниот контакт меѓу населението, објаснува професор Спасов:
„Факт е дека голем дел од она што го нарекуваме традиционален македонски мелос, а за кој во Грција, Албанија, Бугарија, Србија...ќе ви речат дека е нивна традиција, всушност е мелос кој е добиен како резултат на контактот со турскиот или ориенталниот мелос. А, постојат и староградски македонски песни каде дел од стиховите се на македонски, а дел на турски јазик бидејќи турскиот значел престиж".
Но, по падот на турската империја животот се менува, а со тоа, како што вели Спасов, голем број турцизми се заменуваат со зборови од словенско или англиско потекло.
Сепак, комуникацијата меѓу двата народа, со особено близок менталитет, продолжува и натаму.
Марковски сосема спонтано ја објасни животната филозофија на луѓето овде каде се преплетуваат животите и патиштата на исламот и христијанството:
„Неодамна читајќи книги на Орхан Памук забележав една реченица, мислам дека е на Ататурк а која стои запишана на влезот на касарните во Турција: „Среќен сум што сум Турчин". Ова го доживувам како дел од себе. Има во мојата душа доволно место да бидам и Турчин".
преземено од:
http://www.bbc.co.uk/macedonian/news/story/2006/11/061108_marija_turcija.shtml
избрани дела на Васко Марковски, патеписец поет и собирач на народни умотворби.
Wednesday, November 08, 2006
Saturday, November 04, 2006
Кисела Вода против скапа обична
Советот на општина Кисела Вода е против барањето на скопскиот градоначалник Трифун Костовски за поскапување на водата за пиење за 91 отсто, јави МИА.
Советот на последната седница заклучи дека барањето е неоправдано и оцени дека е потребно да се направи анализа за работата на скопски „Водовод и канализација“, за да се утврдат причините за економската состојба во претпријатието. Заклучоците Советот ќе ги достави до Советот на градот Скопје, а преку градоначалникот Џорџе Арсов ќе го информира Координативното тело на градоначалниците на скопските општини.
http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=15&tabid=1&EditionID=115&ArticleID=4615
Thursday, July 27, 2006
Дојран како во златните времиња
Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографии: Ирена АТАНАСОСКА
„Водата е живот“. Ова е првата порака што ќе ве пречека на крајпатните табли уште на влезот на Нов и на Стар Дојран. Ако подолго време не сте ги посетиле, уште веднаш ќе можете да го почувствувате тоа. Ривиерата е живната, улиците се исполнети со минувачи, а туристичките работници, како што велат и официјалните податоци, веќе ги тријат рацете.
Кого и да прашате, ќе ви рече дека еколошките црни денови поминале, се враќа водата во езерото, а со неа се враќа и животот во градот.
Пријатно добредојде
Веднаш ќе почувствувате ведрина, уште со првиот чекор по асфалтот, но не можете веднаш да сфатите што е тоа што ве исполнува со пријатни чувства. Нешто како да лебди во воздухот, покрај брегот, на шеталиштето, или по главната улица, додека ги набљудувате убаво уредените дворови, и доминантната розова боја на расцунетните леандри. Погледот ви се спушта и кон автомобилите, сакајќи да видите од каде се се дојдени туристи. Меѓу регистарските таблички ќе забележите велешки, кумановски, скопски, гостиварски, штипски, па дури и охридски. И, не е случајно.
- Овде сум две недели и ако можам да одложам некои обврски ќе останам до 15 септември. Како ни е погодено, не ми се оди во Скопје. Кога ќе ми текне само колку е таму се забрзано, натуткано, не ми се враќа назад. Видете колку е мирно, тивко, слушаш инсекти, гледаш птици, водата е одлична за „бањање“. Одлично!
Не беше тешко да се увериме во зборовите на скопјанката Софија Граматикова, кога се обиде да ни пренесе дел од нејзиното секојдневие во Стар Дојран, каде што, заедно со нејзината сестра Ана и со неколку другарки, секоја година престојуваат во куќата на нивните предци, членови на една од најстарите дојрански фамилии.
- Градот почна да се полни пред недела-две, кога почна да пристигнуваат поголем бран туристи, но најголемиот бран се очекува во август - ни раскажа Софија.
Таа ни ја откри тајната зошто токму тогаш и зошто дури и од Охрид, каде што има поголемо езеро, луѓето доаѓаат во Дојран.
Лековитиот цут на алгите
- Август е идеално време за одмор во Дојран. Тогаш водата е најтопла и тогаш почнуваат да цутат алгите. Од нив испарува јод, што е одличен лек за подобрување на имунитетот, за лекување настинки и проблеми со дишењето, и токму поради тоа најголемиот дел од гостите се семејни луѓе со мали деца - раскажува Софија.
Покрај лековитоста на алгите, дојрани ќе ви кажат и за лековитото дејство на калта од езерото, за лекување на проблеми на коскено-мускулниот систем. На многу места на плажите ќе видите луѓе како „се печат на сонцето“ премачкани со кал.
- Убаво е за децата. До пред некоја година, преку цела година кашлаа, настинуваа, но откако се врати водата во езерото, откако почнавме да доаѓаме, имунитетот им е подобар. Можеби плажите не изгледаат убаво како охридските, но ниедно друго езеро не може да ви го даде ова - вели една скопјанка, која заедно со сопругот втора година летува во Дојран.
Сместени се во приватна соба и плаќаат по 250 денари од кревет за ноќевање. Велат она што го добиваат не е од врвен квалитет, но не можат многу ни да се пожалат
- Плажите се уредени, има туш-кабини и кабини за пресоблекување, во близина има каде да се пазари - раскажува таа.
Палачинки на полноќ
На Градската плажа го сретнавме и скопјанецот Стево, кој дошол на десетдневен одмор со неговата пријателка.
- Плаќам 300 денари, за соба блиску до автобуската станица. Задоволен сум од сместувањето и ми се допаѓа што ми е се тука, блиску. Има во близина и ресторани и клубови за младите, градската плажа е веднаш тука. Убаво е - ни раскажа Стево.
Вели дека е задоволен од понудата и од цените на рестораните и на кафулињата.
- Со 500 денари двајца можат да ручаат во еден од најдобрите ресторани во Дојран, со предјадење, а за околу 600 денари можете да ручате дојранска риба - раскажува тој.
Веќе е минато времето кога во градот немаше каде да ги купиш и основните дневни артикли, велат нашите домаќинки Софија и Ана Граматикови.
- Откако се врати водата, се е поинаку, живнато. Има луѓе на плажите, се инвестира во нови апартмани, хотели, казина. Може да ви звучи неверојатно, рестораните не можат да си најдат персонал. Младите се ангажирани, главно во грчките казина, каде што се добро платени и нема кој да работи на другите места - раскажува Ана Граматикова.
Веќе, како што вели, има одлични клубови и кафулиња, во кои можете по неверојатни ниски цени да ја поминете вечерта.
Сега има места, во кои можеш и во 12 часот на полноќ да порачаш палачинки и да те послужат - вели таа, повторно додавајќи дека Дојран е идеално место за одмор за луѓе што сакаат вистински да се одморат, да се тргнат од урбаното живеење, од вревата што ја прави сообраќајот и од забрзаниот живот.
Сместување од 250 до 1.000 денари
Цените за ноќевање се движат од 250 до 300 денари за кревет во приватно сместување, а пансионите се движат од 900 до 1.200 денари. Во моментов посетеноста е 3.000 до 4.000 луѓе, колку што е и капацитетот на градот - вели Бранко Георгиев од Туристичкото-информативно биро на општина Дојран.
Капацитетот на општината е околу 2.000 легла во приватно сместување, 1.500 за сместување во работничките одморалишта и околу 600 легла во комерцијалните хотели. По цена од 1.000 денари можат да се изнајмат и луксузни апартмани во приватни вили, опремени со фрижидер, клима-уред и со веце.
http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=29&ArticleID=721
„Водата е живот“. Ова е првата порака што ќе ве пречека на крајпатните табли уште на влезот на Нов и на Стар Дојран. Ако подолго време не сте ги посетиле, уште веднаш ќе можете да го почувствувате тоа. Ривиерата е живната, улиците се исполнети со минувачи, а туристичките работници, како што велат и официјалните податоци, веќе ги тријат рацете.
Кого и да прашате, ќе ви рече дека еколошките црни денови поминале, се враќа водата во езерото, а со неа се враќа и животот во градот.
Пријатно добредојде
Не беше тешко да се увериме во зборовите на скопјанката Софија Граматикова, кога се обиде да ни пренесе дел од нејзиното секојдневие во Стар Дојран, каде што, заедно со нејзината сестра Ана и со неколку другарки, секоја година престојуваат во куќата на нивните предци, членови на една од најстарите дојрански фамилии.
Таа ни ја откри тајната зошто токму тогаш и зошто дури и од Охрид, каде што има поголемо езеро, луѓето доаѓаат во Дојран.
Лековитиот цут на алгите
- Август е идеално време за одмор во Дојран. Тогаш водата е најтопла и тогаш почнуваат да цутат алгите. Од нив испарува јод, што е одличен лек за подобрување на имунитетот, за лекување настинки и проблеми со дишењето, и токму поради тоа најголемиот дел од гостите се семејни луѓе со мали деца - раскажува Софија.
- Убаво е за децата. До пред некоја година, преку цела година кашлаа, настинуваа, но откако се врати водата во езерото, откако почнавме да доаѓаме, имунитетот им е подобар. Можеби плажите не изгледаат убаво како охридските, но ниедно друго езеро не може да ви го даде ова - вели една скопјанка, која заедно со сопругот втора година летува во Дојран.
- Плажите се уредени, има туш-кабини и кабини за пресоблекување, во близина има каде да се пазари - раскажува таа.
Палачинки на полноќ
На Градската плажа го сретнавме и скопјанецот Стево, кој дошол на десетдневен одмор со неговата пријателка.
Вели дека е задоволен од понудата и од цените на рестораните и на кафулињата.
- Со 500 денари двајца можат да ручаат во еден од најдобрите ресторани во Дојран, со предјадење, а за околу 600 денари можете да ручате дојранска риба - раскажува тој.
Веќе е минато времето кога во градот немаше каде да ги купиш и основните дневни артикли, велат нашите домаќинки Софија и Ана Граматикови.
Веќе, како што вели, има одлични клубови и кафулиња, во кои можете по неверојатни ниски цени да ја поминете вечерта.
Сместување од 250 до 1.000 денари
Цените за ноќевање се движат од 250 до 300 денари за кревет во приватно сместување, а пансионите се движат од 900 до 1.200 денари. Во моментов посетеноста е 3.000 до 4.000 луѓе, колку што е и капацитетот на градот - вели Бранко Георгиев од Туристичкото-информативно биро на општина Дојран.
Капацитетот на општината е околу 2.000 легла во приватно сместување, 1.500 за сместување во работничките одморалишта и околу 600 легла во комерцијалните хотели. По цена од 1.000 денари можат да се изнајмат и луксузни апартмани во приватни вили, опремени со фрижидер, клима-уред и со веце.
http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=29&ArticleID=721
Thursday, July 13, 2006
Македонија на Yahoo!
Васко МАРКОВСКИ
„Ова е навистина возбудливо. Дефинитивно ќе ги посетам сите споменати места. Ви благодарам за прекрасните репортажи, штотуку научив нови работи за земјата во која сум роден, Македонија“.
„Живеам во соседна Албанија. Би сакал да посетам некои од овие места следниот пат кога ќе одам во Македонија“.
„Ти благодарам Бенгс за исклучителната презентација и прекрасната промоција на Македонија. Ова е вистинска авантура за мене, откако го имам ова богатство од факти и од извонредни приказни. Ви посакувам топло добредојде на сите, повелете и посетете ја Македонија“.
Овие неколку реченици се само првите реакции на посетителите на веб-страниците Yahoo Adventures (Јаху Адвенчерс), во чиј централен простор од понеделникот се објавува серијалот „Мистериите на Македонија“.
Репортажите се мултимедијални и содржат статии, видео и фото-галерии, изработени од светски прочуениот патувач Ричард Бенгс, кој неодамна заедно со својот тим престојуваше во Македонија.
Најновите репортажи од серијалот „Авантурите на Ричард Бенгс“ ги промовираат туристичките атракции на Австралија, Јордан, Руанда и Панама, а страниците преку директни линкови се поврзани со главните портали за туризам на земјите што се претставени.
Репортажите за Македонија се „линкувани“ на националниот портал за туризам ExploringMacedonia.com, каде што се уверени дека ефектот ќе биде голем и ќе донесе многу нови туристи во земјава.
- Ова е навистина одличен бесплатен публицитет за Македонија - оценува Дик Голдман, директор на мисијата на УСАИД во Македонија, во информацијата што ја објави агенцијата МИА.
Според соопштението на УСАИД, со чија помош беше отворен порталот „Експлоринг Маседониа“, се очекува на овој начин веб-сајтот да го посетат околу милион посетители, кои оттука ќе можат директно да добијат информации за туристичката понуда и да резервираат аранжмани за одмор.
Според проценките, веб-сајтот на „Експлоринг Маседониа“ на овој начин би требало да го посетат околу милион посетители.
„’Светите мистерии на Македонија’ е наше истражување на една од најинтригантните држави на земјината топка, која некогаш била најсилното место на земјата, домот на Александар Велики. Тоа е место каде што се појавува интересот на луѓето за религијата и за науката, место во кое се родиле разни вештини на лекување, во кое Православното христијанство и Исламот живеат едно покрај друго во мир. Но, Македонија не живее во минатото. Таа е денес една од првите земји во светот кои се целосно покриени со безжичен интернет“, пишува во воведниот текст на серијалот.
Во досегашните три репортажи, тимот на Ричард Бенгс ги посетува Охрид и древната опсерваторија Кокино и ги истражува духовните богатства и реликвии на верските заедници во Македонија.
Централна личност на првата репортажа, „Откривање на маската од Македонија“, е охридскиот археолог Паско Кузман, кого авторот го нарекува „харизматичен археолог“, кој носи три часовници и патува слободно меѓу археолошкото минато, модерната сегашност и иднината“.
Разговорот со Паско Кузман на посетителите им ја пренесува историјата на Македонија, од времето на Олимписките игри на античките Грци до откривањето на златната маска во 2002 година.
„Македонија е грчка“, вели еден од коментарите на оваа статија, но меѓу нив има и пораки кои со воодушевеност зборуваат за она што го виделе кога ја посетиле.
„Еднаш ја посетив Република Македонија и потоа ја посетив уште шест пати. Многу се убави природата и истористките споменици, но она што најмногу прави да се враќам назад се луѓето. Дајте им шанса, станете нивни пријатели и ќе дадат се што им е вредно во животот“, вели еден посетител на страницата.
„Мистериите на карпите и ѕвездите“ е насловот на втората репортажа, која посетителите ги води Кумановско, во древната мегалитска опсерваторија Кокино.
„Кокино е антички свет храм, од каде што почнуваат науката и религијата. Тоа е македонскиот Стоун Хенџ, кој го формираат засечените гранитни карпи и рачно изделкан трон. Кокино е една од најголемите праисториски опсерватории во светот, единствената што е досега откриена во Источна Европа“ - вели Ричард Бенгс во предговорот за втората репортажа.
Вчерашната репортажа е насловена „Скриените тајни и духовното богатство“ и го истражува културното наследство од верските и сакралните објекти на сите религиозни групи во Македонија. Во неа е се опфатени археолошките остатоци од периодот пред појавата на христијанството, а завршува со 365-те цркви во Охрид, по една за секој ден во годината.
Репортажите ќе бидат на почетната страница на „Јаху Адвенчерс“ најмалку две недели, а во тој период на другите страници на „Јаху“ ќе бидат поставени банери кои ќе упатуваат кон нив.
Додека посетителите очекуваат да откријат што ќе донесе денешната авантура на Ричард Бенгс, канцеларијата на УСАИД во Скопје и „Експлоринг Маседониа“ се уверени - заедно со рекламата на „Си-ен-ен“ ова ќе биде една од најдобрите промоции на Македонија.
Факти за Македонија
- нација сместена меѓу границите на Грција, Бугарија, Србија и Црна Гора и Албанија
- дел од поранешна Социјалистичка Југославија
- површина нешто поголема од Вермонт
- население 2.050.554 жители
- дом на Александар Велики
- Клеопатра потекнувала од Македонците
- Родно место на кирилското писмо
- прва земја во светот целосно покриена со безжичен интернет
(ИЗВОР: Yahoo Adventures)
http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=17&ArticleID=157
Васко МАРКОВСКИ
„Ова е навистина возбудливо. Дефинитивно ќе ги посетам сите споменати места. Ви благодарам за прекрасните репортажи, штотуку научив нови работи за земјата во која сум роден, Македонија“.
„Живеам во соседна Албанија. Би сакал да посетам некои од овие места следниот пат кога ќе одам во Македонија“.
„Ти благодарам Бенгс за исклучителната презентација и прекрасната промоција на Македонија. Ова е вистинска авантура за мене, откако го имам ова богатство од факти и од извонредни приказни. Ви посакувам топло добредојде на сите, повелете и посетете ја Македонија“.
Овие неколку реченици се само првите реакции на посетителите на веб-страниците Yahoo Adventures (Јаху Адвенчерс), во чиј централен простор од понеделникот се објавува серијалот „Мистериите на Македонија“.
Репортажите се мултимедијални и содржат статии, видео и фото-галерии, изработени од светски прочуениот патувач Ричард Бенгс, кој неодамна заедно со својот тим престојуваше во Македонија.
Најновите репортажи од серијалот „Авантурите на Ричард Бенгс“ ги промовираат туристичките атракции на Австралија, Јордан, Руанда и Панама, а страниците преку директни линкови се поврзани со главните портали за туризам на земјите што се претставени.
Репортажите за Македонија се „линкувани“ на националниот портал за туризам ExploringMacedonia.com, каде што се уверени дека ефектот ќе биде голем и ќе донесе многу нови туристи во земјава.
- Ова е навистина одличен бесплатен публицитет за Македонија - оценува Дик Голдман, директор на мисијата на УСАИД во Македонија, во информацијата што ја објави агенцијата МИА.
Според соопштението на УСАИД, со чија помош беше отворен порталот „Експлоринг Маседониа“, се очекува на овој начин веб-сајтот да го посетат околу милион посетители, кои оттука ќе можат директно да добијат информации за туристичката понуда и да резервираат аранжмани за одмор.
Според проценките, веб-сајтот на „Експлоринг Маседониа“ на овој начин би требало да го посетат околу милион посетители.
„’Светите мистерии на Македонија’ е наше истражување на една од најинтригантните држави на земјината топка, која некогаш била најсилното место на земјата, домот на Александар Велики. Тоа е место каде што се појавува интересот на луѓето за религијата и за науката, место во кое се родиле разни вештини на лекување, во кое Православното христијанство и Исламот живеат едно покрај друго во мир. Но, Македонија не живее во минатото. Таа е денес една од првите земји во светот кои се целосно покриени со безжичен интернет“, пишува во воведниот текст на серијалот.
Во досегашните три репортажи, тимот на Ричард Бенгс ги посетува Охрид и древната опсерваторија Кокино и ги истражува духовните богатства и реликвии на верските заедници во Македонија.
Централна личност на првата репортажа, „Откривање на маската од Македонија“, е охридскиот археолог Паско Кузман, кого авторот го нарекува „харизматичен археолог“, кој носи три часовници и патува слободно меѓу археолошкото минато, модерната сегашност и иднината“.
Разговорот со Паско Кузман на посетителите им ја пренесува историјата на Македонија, од времето на Олимписките игри на античките Грци до откривањето на златната маска во 2002 година.
„Македонија е грчка“, вели еден од коментарите на оваа статија, но меѓу нив има и пораки кои со воодушевеност зборуваат за она што го виделе кога ја посетиле.
„Еднаш ја посетив Република Македонија и потоа ја посетив уште шест пати. Многу се убави природата и истористките споменици, но она што најмногу прави да се враќам назад се луѓето. Дајте им шанса, станете нивни пријатели и ќе дадат се што им е вредно во животот“, вели еден посетител на страницата.
„Мистериите на карпите и ѕвездите“ е насловот на втората репортажа, која посетителите ги води Кумановско, во древната мегалитска опсерваторија Кокино.
„Кокино е антички свет храм, од каде што почнуваат науката и религијата. Тоа е македонскиот Стоун Хенџ, кој го формираат засечените гранитни карпи и рачно изделкан трон. Кокино е една од најголемите праисториски опсерватории во светот, единствената што е досега откриена во Источна Европа“ - вели Ричард Бенгс во предговорот за втората репортажа.
Вчерашната репортажа е насловена „Скриените тајни и духовното богатство“ и го истражува културното наследство од верските и сакралните објекти на сите религиозни групи во Македонија. Во неа е се опфатени археолошките остатоци од периодот пред појавата на христијанството, а завршува со 365-те цркви во Охрид, по една за секој ден во годината.
Репортажите ќе бидат на почетната страница на „Јаху Адвенчерс“ најмалку две недели, а во тој период на другите страници на „Јаху“ ќе бидат поставени банери кои ќе упатуваат кон нив.
Додека посетителите очекуваат да откријат што ќе донесе денешната авантура на Ричард Бенгс, канцеларијата на УСАИД во Скопје и „Експлоринг Маседониа“ се уверени - заедно со рекламата на „Си-ен-ен“ ова ќе биде една од најдобрите промоции на Македонија.
Факти за Македонија
- нација сместена меѓу границите на Грција, Бугарија, Србија и Црна Гора и Албанија
- дел од поранешна Социјалистичка Југославија
- површина нешто поголема од Вермонт
- население 2.050.554 жители
- дом на Александар Велики
- Клеопатра потекнувала од Македонците
- Родно место на кирилското писмо
- прва земја во светот целосно покриена со безжичен интернет
(ИЗВОР: Yahoo Adventures)
http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=17&ArticleID=157
Tuesday, July 11, 2006
Тргнал на печалба, изгради музеј, лекува со молитва..
Пристигнуваме пред црквата „Свети Јован Опсечен“, надалеку прочуена по лековитите води и исцелителските молитви на батко Злате, дворот со илјадници цвеќиња и со богатиот етно -музеј, создаден од него и од посетителите.
Го послушавме. Уште пред да тргнеме од Скопје, чувме многу за грижливо собираната збирка на народни носии, предмети од домаќинството и разноразни стари ситнурии, кои додека се меткаат низ фиоките личат неважни и ни пречат, но кој би рекол дека можат толку достоинствено да изгледаат кога ќе станат дел од една богата ризница.
Првото што ве плени, кога ќе влезете таму, е трудот што е вложен сето тоа да се собере, да се изгланца и да се изложи, но не без ред, туку во строго осмислен ред.
Ѕидовите се покриени со народни носии, наредени една до друга, дел од вкупно 600 носии, или „600 носии на оро“, како што подоцна ни објасни домаќинот.
Пред нив, наредени на масички, илјадници други експонати - ќилимчиња, ткаени торби, дрвени кујнски алатки, стари часовници, метални пазарџиски ваги, котли и ѓумови, бакарни тави, стари народни инструменти, садови за вода и за ракија, матарки, стари пари, стари пегли и машини за шиење... не може се да се наброи.
- Црква се вика „Свети Јован Опсечен“, посветена е на отсекувањето на главата на Свети Јован Крстител. Го слави 11 септември, денот кога била отсечена главата на Свети Јован, а летна слава е Павловден, кога е ставен темелот на сегашниот храм - ни раскажа нашиот домаќин, откако се договоривме кој какво кафе пие.
- Бев млад, на 25 години. Живеев во Дренак и штотуку отслужив војска, 18 месеци во Осиек. Накусо поработев во Паланка и решив да заминам за Чехословачка, на печалба. Но, не било така пишано. Извадив пасош, но три дена пред да тргнам паднав во десетчасовна агонија, постојано извикувајќи „Исус, Исус“ - раскажува.
Селото и храмот набргу станале прочуени по неговата посветеност и по исцелителската моќ, за која сведочат многу луѓе, во книгата на посетители, на македонски, бугарски, српски и на англиски. Жителите на Режановце му ја изразиле благодарноста и со две спомен плочи, едната на влезот на кладенците, другата на ѕидот пред трпезаријата.
Го прашавме како почнал да го создава музејот.
- Се почна со подарокот од мојата сестра, која ми ја подари невестинската носија на нашата покојна мајка. Бев воодушевен од носијата, а за мојата радост кажав на многу луѓе што доаѓаа. Полека, полека самите почнаа да ми носат носии на подарок. Некои зашто знаат колку им се радувам, некои како благодарност што сум им помогнал да се излекуваат или да најдат спокојство и духовен мир - ни раскажа.
Веднаш под црквата, од десната страна на патот се трите кладенци, од кои, според верувањата на луѓето, извираат лековити води. Секој кладенец има свои заштитници - Свети Јован Крстител, Свети Кузман и Дамјан, и Светите апостоли Петар и Павле. Слеговме до нив, да се измиеме за добар пат.
Грмежите и темните облаци најавија невреме. Нема да е најзгодно за патување, но добро ќе ги полее цвеќињата на Златко. Ги има илјадници, насекаде по дворот, во кој некогаш шетале свињи и магариња.
ТРИ ЛЕКОВИТИ ВОДИ
РИЗНИЦАТА НА ЗЛАТКО
- Музејот зафаќа седум простории, а како што тргнало и тие ќе бидат малку. Досега имаме 600 комплети носии од сите делови на Македонија и дел од Јужна Србија. Некои од нив се стари и по 120-130 години. Во збирката има околу 200 килими, 150 скутници и 800 експонати.
Labels:
Васко Марковски,
Куманово,
Непозната Македонија,
Режановце,
репортажа
Friday, February 10, 2006
"Акцијашките" бараки ги стоплија бездомниците
Долго време работам со бездомници. Работам со нив континуирано - разговарам, ги евидентирам, истражувам.. Досега се обидував да им помогнам, но немав мегдан, немав вакво нешто, сега е поинаку - вели координаторот на прифатилиштето за бездомници во Катланово, додека пиевме чај, откако ја смести новата група од 35 луѓе, во бараките подигнати за младинците од некогашната акцијашка населба.
Васко МАРКОВСКИ
ФОТО: А. ИВАНОВСКИ
Знаевме дека денот ќе биде студен и долг уште пред да тргнеме кон Катланово. Синоптичарите веќе неколку дена прогнозираа дека токму овој ќе биде најстудениот. Прогнозираа 25 степени под нулата и - не згрешија. И самите веднаш го забележавме тоа, чекајќи ја новата група бездомници пред Центарот за социјални работи и автобусот што требаше да ги одведе во прифатилиштето за бездомни лица во Катланово. Додека си ги греевме рацете и чевлите на "парното" во службената "лада-нива", вртејќи ги станиците на радиото за да го чуеме најновиот временски извештај, погледите ни беа насочени кон влезот на Центарот. Не можевме да го тргнеме погледот од луѓето кои надоаѓаа, носејќи го сиот свој имот в торба, и по некое дете в раце.
- Доцниме малку. Сега ми јавија, автобусот не пали. Луѓево се собраа, кај да е, за десетина-петнаесет минути ќе тргнеме - најави нашиот денешен патеводител Љупчо Цветковски, координатор на Домот во Катланово.
Така и беше. Црвен автобус, полека-полека влезе во дворот. Додека луѓето се качуваа, ние побрзавме кон Катланово, за да ги пресретнеме на влезот на прифатилиштето.
Не беше тешко да се најдат бараките. Приближно знаевме каде се, а брзо се уверивме дека сме на вистинскиот пат, откако препознавме некои познати фаци од скопските бездомници како ги разодуваат нозете врз асфалтот покриен со снег. Се паркиравме во дворот. На радио, лекар советува надвор да се излегува само при неизбежна потреба, со шал преку лицето. Автобусот пристигна.
- Срамота е што ме пикнаа овде - одеднаш пред нас се појави човек кој штотуку слезе од автобусот. Лесно беше да се забележи дека не е среќен што доаѓа тука. Не ни беше јасно зошто, но подоцна ни стана појасно, откако и Љупчо ни даде "ишарет" дека станува збор за специфичен случај.
- Имав стан кај кино "Вардар", имав жена, деца.. и ме пикнаа во дом за бездомници - не можело да се пренесе станарско право од баба на внук и - ми го зедоа станот, ме испратија во болница во Бардовци, не ми кажаа зошто. Имам машина за правење пуканки, правам пуканки пред кино "Вардар", од тоа ќе живеам, само да се затопли времето - раскажа тој.
По кусата прозивка, му се придруживме на нашиот домаќин Љупчо и на неговиот колега, шеф на техничката екипа на прифатилиштето. Ни раскажа дека со денешната тура пристигнале 35 луѓе, главно поранешни жители на некогашните картонски колиби кај поштата на влезот во Ново Лисиче.
- Без гајле, се ќе ставиме! - Ќе дојдам со мајсториве... ќе ставиме и радијатор, да ги сместиме еднаш луѓево - го чувме главниот техничар, на аголот зад една од бараките, како се објаснува со еден од станарите дојден пред некој ден, со претходната група. Накусо поразговараме, разгледувајќи ги собите.
- Кој работи на овие температури - само ние и вие - се пошегува.
Додека мајсторите ги редеа креветите, ни раскажа дека во една барака се сместуваат по неколку фамилии - пет до седум, зависно од просторијата.
- Главно, се обидуваме да сместиме едно семејство во една соба. Во собите имавме послано теписони, но вчера, кога беа да ги видат, не им се допадна, навикнати се поинаку. Им даваме повеќе ќебиња, за да можат да се завиткаат, како што спиеле во колибите. Гледаме да им наместиме како што сакаат. Обично бараат по еден кревет за родителите, а на децата им прават постела на подот. Вчера беа собите компет наместени, со кревети на кат, но не сакаат - раскажува малку разочарано.
Тука некаде се појави и домаќинот, го познавме по гласот од зад нас. Помислувам - и нему не му е лесно:
- Ама да се намести, бе Љупчо, па, како така, богати?
- Важи... Абе, сега, кога ти давам збор, немај гајле. Толку време се знаеме..
- Молим те...
Накусо чувме дел од разговорот со новодојдените.
- Не ни е лесно - ни се пожали, и ним и нам:
- Како, бе, така, браќа сте, а не сакате заедно да живеете?
- Не, сакам Љупчо, брат, сакам со шурата. Не можам со брат ми, немирни му се децата, ги тепаат моите, кој ќе се расправа? - се пожали Сељадин, кој најде рамо за плачење кај стариот познајник од Центарот за социјални грижи.
Во меѓувреме, тркнавме до ресторанот, каде што се подготвуваше ручекот.
- Аирлија работа, што готвите за денеска? - го прашавме готвачот, кого го најдовме кај фиоката со кујнски алатки. Раскажа дека во казанот се готви грашок со месо, а со јадењето ќе се служи туршија и лути пиперчиња. Вели кујната нуди идеални услови за готвење, опремата е одлична, ја оставиле војниците од НАТО, кои до пред некоја година биле сметени во бараките. Храната, како што ни раскажа, се служи во ресторанот. Појадокот почнува во 8, од 12 до 13 е ручекот, вечерата е од 17 до 18.
- Сепак, имаме разбирање ако некој не сака да јаде во трпезаријата. Студено е, некои не сакаат да ги носат децата по студот надвор - им даваме храна во тенџериња, им даваме чинии и прибор за јадење, па јадат во собите. Има и стари луѓе, може да се слизнат на снегот - вели готвачот.
Додека разговарамве, дојде и домаќинот.
- Ај, направи по едно чајче, да ги стоплиме новинариве - му порача на шефот на кујната, а нас не покани да седнеме, покрај греалката. Ќе ти покажам една жена, вели, ја најдовме на автопат, не можеш да поверуваш како изгледаше - легната, полумртва. Ја зедовме, викнавме лекар, ја искапивме, и дадовме лекови - не верував дека ќе преживее. Сега да ја видиш, нема да ја познаеш. Добила руменило на образите, живнала, почнала да си ја негува косата. Кога ја најдовме не беше контактибилна, сега резонира, разговара- мислам Снежана се викаше, раскажува задоволен од резултатите.
Со оваа група вкупно во прифатилиштето има околу 150 луѓе. Законската обврска на социјалните работници е да ги згрижат шест месеци до една година. Во тој периот се работи на враќање на "чувството за дом и семејство", враќање на навиките за живеење во заедница, оние што немаат лични документи ги добиваат првите лични карти.
- Долго време работам со бездомниците, пет-шест години. Имам правено истражувања, работам со нив континуирано, ги евидентирам. Досега се обидував да им помогнам, но немав мегдан, немав вакво нешто - сега е поинаку, вели координаторот на Центарот, кажувајќи дел од идеите.
- Близу до бараките има државно земјиште. Планираме да го земеме под концесија и да направиме сопствена економија, работилници - да можеме да ги ангажираме луѓето. Така најлесно ќе се ресоцијалицираат. Има услови, може да се работи - земјоделство, пчеларство, може да се набават ситни машини, за производство на "спајалици".
Полека дојде времето за ручек. Додека луѓето се движеа кон ресторанот, ние тргнавме кон "ладата". Одеднаш пред нас се истави човекот што ни пристапи кога се симнуваа од автобусот.
- Не можам овде да седам. Ќе направите ли едно место да ме вратите во Скопје. Не сум јас за овде. Само, причекајте ме да јадам, веднаш ќе дојдам - не замоли, со истата разочараност од разговорот што го почнавме кога дојдовме.
Сместувањето е доброволно, нема да направиме грев, ако го вратиме, помислив. Додека јаде, ќе имаме можност и ресторанот да го фотографираме. Надвор, навистина беше најстудениот ден оваа зима.
Васко МАРКОВСКИ
ФОТО: А. ИВАНОВСКИ
Знаевме дека денот ќе биде студен и долг уште пред да тргнеме кон Катланово. Синоптичарите веќе неколку дена прогнозираа дека токму овој ќе биде најстудениот. Прогнозираа 25 степени под нулата и - не згрешија. И самите веднаш го забележавме тоа, чекајќи ја новата група бездомници пред Центарот за социјални работи и автобусот што требаше да ги одведе во прифатилиштето за бездомни лица во Катланово. Додека си ги греевме рацете и чевлите на "парното" во службената "лада-нива", вртејќи ги станиците на радиото за да го чуеме најновиот временски извештај, погледите ни беа насочени кон влезот на Центарот. Не можевме да го тргнеме погледот од луѓето кои надоаѓаа, носејќи го сиот свој имот в торба, и по некое дете в раце.- Доцниме малку. Сега ми јавија, автобусот не пали. Луѓево се собраа, кај да е, за десетина-петнаесет минути ќе тргнеме - најави нашиот денешен патеводител Љупчо Цветковски, координатор на Домот во Катланово.
Така и беше. Црвен автобус, полека-полека влезе во дворот. Додека луѓето се качуваа, ние побрзавме кон Катланово, за да ги пресретнеме на влезот на прифатилиштето.
Не беше тешко да се најдат бараките. Приближно знаевме каде се, а брзо се уверивме дека сме на вистинскиот пат, откако препознавме некои познати фаци од скопските бездомници како ги разодуваат нозете врз асфалтот покриен со снег. Се паркиравме во дворот. На радио, лекар советува надвор да се излегува само при неизбежна потреба, со шал преку лицето. Автобусот пристигна.
- Срамота е што ме пикнаа овде - одеднаш пред нас се појави човек кој штотуку слезе од автобусот. Лесно беше да се забележи дека не е среќен што доаѓа тука. Не ни беше јасно зошто, но подоцна ни стана појасно, откако и Љупчо ни даде "ишарет" дека станува збор за специфичен случај.
- Имав стан кај кино "Вардар", имав жена, деца.. и ме пикнаа во дом за бездомници - не можело да се пренесе станарско право од баба на внук и - ми го зедоа станот, ме испратија во болница во Бардовци, не ми кажаа зошто. Имам машина за правење пуканки, правам пуканки пред кино "Вардар", од тоа ќе живеам, само да се затопли времето - раскажа тој.
По кусата прозивка, му се придруживме на нашиот домаќин Љупчо и на неговиот колега, шеф на техничката екипа на прифатилиштето. Ни раскажа дека со денешната тура пристигнале 35 луѓе, главно поранешни жители на некогашните картонски колиби кај поштата на влезот во Ново Лисиче.
- Без гајле, се ќе ставиме! - Ќе дојдам со мајсториве... ќе ставиме и радијатор, да ги сместиме еднаш луѓево - го чувме главниот техничар, на аголот зад една од бараките, како се објаснува со еден од станарите дојден пред некој ден, со претходната група. Накусо поразговараме, разгледувајќи ги собите.
- Кој работи на овие температури - само ние и вие - се пошегува.
Додека мајсторите ги редеа креветите, ни раскажа дека во една барака се сместуваат по неколку фамилии - пет до седум, зависно од просторијата.
- Главно, се обидуваме да сместиме едно семејство во една соба. Во собите имавме послано теписони, но вчера, кога беа да ги видат, не им се допадна, навикнати се поинаку. Им даваме повеќе ќебиња, за да можат да се завиткаат, како што спиеле во колибите. Гледаме да им наместиме како што сакаат. Обично бараат по еден кревет за родителите, а на децата им прават постела на подот. Вчера беа собите компет наместени, со кревети на кат, но не сакаат - раскажува малку разочарано.
Тука некаде се појави и домаќинот, го познавме по гласот од зад нас. Помислувам - и нему не му е лесно:
- Ама да се намести, бе Љупчо, па, како така, богати?
- Важи... Абе, сега, кога ти давам збор, немај гајле. Толку време се знаеме..
- Молим те...
Накусо чувме дел од разговорот со новодојдените.
- Не ни е лесно - ни се пожали, и ним и нам:
- Како, бе, така, браќа сте, а не сакате заедно да живеете?
- Не, сакам Љупчо, брат, сакам со шурата. Не можам со брат ми, немирни му се децата, ги тепаат моите, кој ќе се расправа? - се пожали Сељадин, кој најде рамо за плачење кај стариот познајник од Центарот за социјални грижи.
Во меѓувреме, тркнавме до ресторанот, каде што се подготвуваше ручекот.
- Аирлија работа, што готвите за денеска? - го прашавме готвачот, кого го најдовме кај фиоката со кујнски алатки. Раскажа дека во казанот се готви грашок со месо, а со јадењето ќе се служи туршија и лути пиперчиња. Вели кујната нуди идеални услови за готвење, опремата е одлична, ја оставиле војниците од НАТО, кои до пред некоја година биле сметени во бараките. Храната, како што ни раскажа, се служи во ресторанот. Појадокот почнува во 8, од 12 до 13 е ручекот, вечерата е од 17 до 18.
- Сепак, имаме разбирање ако некој не сака да јаде во трпезаријата. Студено е, некои не сакаат да ги носат децата по студот надвор - им даваме храна во тенџериња, им даваме чинии и прибор за јадење, па јадат во собите. Има и стари луѓе, може да се слизнат на снегот - вели готвачот.
Додека разговарамве, дојде и домаќинот.
- Ај, направи по едно чајче, да ги стоплиме новинариве - му порача на шефот на кујната, а нас не покани да седнеме, покрај греалката. Ќе ти покажам една жена, вели, ја најдовме на автопат, не можеш да поверуваш како изгледаше - легната, полумртва. Ја зедовме, викнавме лекар, ја искапивме, и дадовме лекови - не верував дека ќе преживее. Сега да ја видиш, нема да ја познаеш. Добила руменило на образите, живнала, почнала да си ја негува косата. Кога ја најдовме не беше контактибилна, сега резонира, разговара- мислам Снежана се викаше, раскажува задоволен од резултатите.
Со оваа група вкупно во прифатилиштето има околу 150 луѓе. Законската обврска на социјалните работници е да ги згрижат шест месеци до една година. Во тој периот се работи на враќање на "чувството за дом и семејство", враќање на навиките за живеење во заедница, оние што немаат лични документи ги добиваат првите лични карти.
- Долго време работам со бездомниците, пет-шест години. Имам правено истражувања, работам со нив континуирано, ги евидентирам. Досега се обидував да им помогнам, но немав мегдан, немав вакво нешто - сега е поинаку, вели координаторот на Центарот, кажувајќи дел од идеите.
- Близу до бараките има државно земјиште. Планираме да го земеме под концесија и да направиме сопствена економија, работилници - да можеме да ги ангажираме луѓето. Така најлесно ќе се ресоцијалицираат. Има услови, може да се работи - земјоделство, пчеларство, може да се набават ситни машини, за производство на "спајалици".
Полека дојде времето за ручек. Додека луѓето се движеа кон ресторанот, ние тргнавме кон "ладата". Одеднаш пред нас се истави човекот што ни пристапи кога се симнуваа од автобусот.
- Не можам овде да седам. Ќе направите ли едно место да ме вратите во Скопје. Не сум јас за овде. Само, причекајте ме да јадам, веднаш ќе дојдам - не замоли, со истата разочараност од разговорот што го почнавме кога дојдовме.
Сместувањето е доброволно, нема да направиме грев, ако го вратиме, помислив. Додека јаде, ќе имаме можност и ресторанот да го фотографираме. Надвор, навистина беше најстудениот ден оваа зима.