Friday, March 30, 2007

Градоначалници во зимски сон

Градовите ни се предолго во зимски сон и ја толерираат анархијата во домувањето, таму каде што е коренот на општеството.

Васко МАРКОВСКИ

Зградата ви прокиснува, од осмиот кат ви паѓаат врз главата парчиња малтер кога минувате под влезот, фасадата ви е исцрнета, лифтот ви крцка и ви чкрипи додека се возите и не сте сигурни дали ќе заглавите меѓу катови или можеби, не дај Боже, ќе станете централна личност во црните вести во утрешните весници?Не е ретко да се најдат вакви примери околу нас, но што е, тука е. Ако имате Куќен совет можеби и ќе ви успее да се организирате и да се солидаризирате едни со други и заеднички да вложите и да ги поправите работите, ако не, Господ нека Ви е на помош - се откажуваме од многу работи, па ако нема друго чаре, ќе се откажеме и од лифтот, од убавиот изглед на зградата во која живееме, од хигиената во влезот.

Но, дали мора да биде така?

Сте знаеле ли дека, на пример, сопствениците на становите се должни редовно да ги одржуваат своите станови и да се грижат за безбедноста, естетскиот изглед, уредите, инсталациите и за опремата што ја користат сите станари од зградата. Сте знаеле ли дека како сопственик на стан сте обврзани и да двоите пари за инвестиции и за тековно одржување на зградата, дека секоја зграда со повеќе од двајца сопственици на станови е обврзана да основа Куќен совет? Или, сте знаеле ли дека зградите со повеќе од осум станови со закон се обврзани да имаат домар, кој ќе се грижи за безбедноста и за сигурноста на зградата и на становите и за личната сигурност на станарите, а Куќниот совет треба да му обезбеди посебен простор кај влезот на зградата.

Верувам дека многумина од вас не знаеле, а и од каде би знаеле. Ви дошол ли некој некогаш на врата да ви ги укаже овие работи, да ве поучи и да ви помогне да ги решите несогласувањата со соседите? Досега само сум чул дека општина Аеродром подготвува некаков меморандум за соработка со куќните совети во станбените згради на нејзината територија, но и од тоа неколку месеци остана само најавата.

Деновиве во српските весници објавуваат реклама во која Секретаријатот за комунални и станбени работи на градот Белград ги повикува граѓаните заеднички да ги решат ваквите проблеми. Со рекламата се повикуваат Советите на станбените згради заеднички, со поддршка од градот, да ги поправат покривите, фасадите и лифтовите, а за тоа градот им се нуди да покрие 70 отсто од трошоците. Целта на проектот, како што стои во рекламата, е да им се помогне на граѓаните да ги остварат нивните обврски за инвестициско одржување на зградите, за да се спречи опасноста по животите и по здравјето на луѓето и да се разубави естетскиот изглед на зградите.

Би сакал еден ден такво нешто да прочитам и во нашите весници, не затоа што мислам дека ни недостигаат идеи, па се фрустрирам кога ги гледам во соседството, туку зашто градовите ни се предолго во зимски сон и ја толерираат анархијата во домувањето, таму каде што е коренот на општеството.

Кешке да се разбудат!

http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=237&ArticleID=11075

Thursday, March 22, 2007

Помогнете му на ЈСП

Ако сакаат Градот и Владата да му дадат вистинска шанса на ЈСП, целосно нека го либерализираат јавниот автобуски превоз.

Васко МАРКОВСКИ

Има две работи од кои жестоко се разгневувам секогаш кога ќе ми текне дека сум им го дал гласот на двајцата досегашни градоначалници на Скопје. Едната е нивниот однос кон дрвјата, а другата е нивниот однос кон јавниот автобуски превоз во градот.

Не можам да му заборавам на Пенов што по негов проект беа исечени сите дрвја на градскиот плоштад, под чии крошни лебдеа илјада и едно сеќавање од нашите животи, како некогаш сме нашле лад под нив, враќајќи се со торби в раце сред августовскиот пекол од старата автобуска станица преку Камени мост и на Костовски што ни ја отсече меморијата која се собирала со векови под османлиските платанови дрва кај „Кермес“, сведочејќи колку цивилизации поминале низ нашиот град.

Но, што да се прави. И едниот и другиот разменуваа искуства со градоначалниците на Истанбул, но ниту едниот, ниту другиот не научиле ништо од Али Муфит Ѓуртуна, кој макар и некој да го нарече тоа популистички чин, тргна во поход по нов мандат подарувајќи му на градот 1.000.000 нови дрвја.

Но, не ми е тоа темата. Најновата доза гнев ми ја вбризга идејата за спас на ЈСП што деновиве ја промовираа Градот и централната Влада, кои наумиле да му дадат нова шанса да заживее и покрај илјада и едната шанса што досега му беа дадени. Нема потреба да ве потсетувам дека едно од имињата што ги знаевме да ги кажеме како од пушка, како име и презиме на другар од вашиот клас, беше името на директорот на ЈСП поради секојдневното кукање и секојдневните „нови идеи“ за спас на претпријатието. Сега некој повторно се обидува да не убеди дека ЈСП заслужува нова шанса со идеи и со решенија што биле подготвени уште во 1999 година, но од разноразни причини досега останале нереализирани.

А шанси немаше само ЈСП. Многу шанси имаа и Пенов и Костовски, на кои гласот им го дадов најмногу за да ми ја завршат таа работа, да ми обезбедат пристоен јавен превоз за да не се враќам фрустриран во Скопје секогаш кога ќе отидам во некоја метропола на Запад или на Исток. Зошто и ние да немаме пристоен превоз поради кој ќе решиме да ги оставиме автомобилите, автобуси во кои нема да се туткаме, во кои ќе знаеме на која станица се наоѓаме и каде треба да се симнеме без да ги прашуваме сопатниците? Зошто да не можеме и ние да имаме автобуси - подвижни клубови, како некогашниот трамвај што кружеше низ предвоено Сараево? Благодариме на услугата, другпат да си бараме друг да ни ја заврши работата.

Да не ме разбере некој погрешно, воопшто не му помислувам нешто лошо на ЈСП. И натаму ќе му бидам бескрајно благодарен за секојдневните слики, искуства, ликови и животни ситуации што сум ги добил во автобусите на ЈСП по цена од еден билет, скап, евтин - сеедно.

Ако сакаат да му дадат вистинска шанса на ЈСП, целосно нека го либерализираат јавниот автобуски превоз. Така најдобро ќе го научат како да работи пазарно, како да им ги зема патниците на конкурентите без привилегии и без насилно освојување на автобуските постојки пред да дојде приватниот. Белки нешто ќе научи.

Кешке да е така!


http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=231&ArticleID=10899

Thursday, March 15, 2007

Поблиску до природата

Сигурно сте забележале колку сонцето и расцутените дрвјата ви ги разубавеле луѓето околу вас, ве направиле помеки, потолерантни и порасположени.

Васко МАРКОВСКИ

Дали сте забележале, почитувани, дека некако поведри ни станаа деновите во последниве недела-две. Но, не зашто ни се намалиле грижите и маките, не дека наеднаш сме забележале дека Владата, градот и општините си ја вршат добро работата, дури и подобро од порано, ниту пак преку ноќ ни се сменила економската моќ, па полесно можеме да ги платиме сметките што ни се насобрале.

Сигурен сум дека и на вас позитивно влијае што деновите ни се се’ подолги, што сонцето се’ подолго ни ги грее душите, а околината добила пријатни бои од расцутените дрвја и грмушки. Сигурно и вие сте забележале колку сонцето и впивањето на убавината, боите и мирисите на дрвјата ги разубавеле луѓето околу вас и дека тоа ве направило помеки, потолерантни и порасположени. Верувам дека откако расцутеа се’ помалку ви се ѕвезди на денот луѓето што ги гледате во весниците, на вестите, на рекламите, во ТВ-сериите, на билбордите, а се’ повеќе умот ви оди надвор, кон улиците, кон парковите, кон шеталиштата.

Сигурно веќе сте почнале да ги прередувате шкафовите, простувајќи се од зимската и отстапувајќи & го првиот ред на пролетната. Сигурно веќе сте им ја избришале правта и сте ги подмачкале велосипедите, ако сте имале среќа да не ви ги украдат, како што ми го украдоа мене. Верувам дека веќе сте собрале сила и оти со леснотија ќе се наканите да ги расчистите терасите од зимската запуштеност и дека веќе сте се помириле дека речиси секојдневно ќе морате да се справувате со правта што ви ја носат околните булевари, улици и сокаци. Но, што е тоа наспроти блискоста со природата што ќе ве исполнува следните шест-седум, осум месеци, кога ќе ви биде лесно да му свртите грб на телевизорот, кога стоејќи нерешително со кафето в раце нозете сами ќе ве однесат да го испиете на тераса, каде што е попријатно да се чита, да се сврти телефон, каде што има подобра “ТВ-програма”, особено ако имате тераса со поглед кон некое шеталиште.

Можеби сево ова ви личи на една дембелска колумна, но, едноставно, не можам да му одолеам на времето и не можам да не ја споделам радоста со вас, како што со мене ја споделува мојот голем пријател од книгите, истанбулскиот поет Орхан Вели - кој вели: “Ова убаво време ме уништи. / На вакво време поднесов оставка / Од службата во фондацијата. / На вакво време се научив да пушам. / На вакво време се заљубив. / На вакво време почнав да заборавам / Да носам дома леб и сол. / На вакво време се заразив / Од болеста да пишувам поезија. / Ова убаво време ме уништи”.

Читајќи го, често пати, се прашувам колку сме се оддалечиле од природата. Кога последен пат сум се качил на дрво, кога последен пат сум ловел риби, кога последен пат сум се качил на Водно до врв, кога последен пат сум видел ластовичка.

Но, животот е пред нас, имаме време и да ги смениме навиките, или, како што неодамна ме потсети еден другар - животот почнува во триесеттата.

Кешке да е така!

Thursday, March 08, 2007

Осми март

Сте чуле ли за Роса Плавева и Накие Бајрам? И јас немав чуено, се’ додека една еманципирана жена не предложи по нив да биде наречен новиот мост кај Маџир маало.

Васко МАРКОВСКИ

Оваа колумна решив да им ја посветам на нашите мајки, жени и ќерки, на нашите пријателки, колешки, на жените што не’ услужуваат на касите во супермаркетите, зад шалтерите во банките, на неколкуте жени што не’ возат во градските автобуси и во такси-возилата, на жените што не’ родиле и што ги родиле нашите родители и што ги родиле нашите деца, но не затоа што нешто многу ми значи поводот поради кој 8 март е прогласен за меѓународен ден на жената, туку затоа што ми се допаѓа да имаме барем еден ден во годината кога ќе им посветиме екстра-внимание и кога ќе се сетиме на гестот да им подаруваме цвеќе, да им кажеме дека сме среќни што ги имаме и да им ги исполниме домовите со мирис на цвеќиња.

Би можел тука да заглавам во муабети дека добивам непријатни нагони во стомакот кога ќе
се сетам како изгледаат вестите што информираат за манифестациите со кои разноразни здруженија го одбележале 8 Март, но некако попријатно и поинтересно ми доаѓа да потсетам на две жени кои придонеле за издигнувањето на самосвеста на жените во Македонија.

Сте чуле ли за Роса Плавева и Накие Бајрам? Искрено и јас немав чуено, се’ додека една еманципирана жена не објави исклучително инвентивен предлог како да им се оддаде почит за тоа што го направиле за еманципацијата на жените во Македонија.

Дали сте чуле за предлогот на уметничката Христина Ивановска новиот мост, што ги поврзува Скопското сајмиште и Маџир маало, да го носи името на Роса Плавева и Накие Бајрам, Македонка и Турчинка кои во далечната 1907 година, заедно со дваесетина Турчинки од Скопје решиле да го кренат гласот против зарот и фереџето, деловите од облеката со кои со закон биле обврзани да си го прикриваат лицето муслиманските жени.

Немам ништо против тоа жените да носат мантил и шамија, ако тоа го одбрале доброволно или поради почит кон верските чувства на семејствата во кои живеат. Но, исто така сметам дека на тенок мраз е и аргументот оти тоа ги прави да бидат помало искушение за туѓите мажи, бидејќи лично бев стаписан од привлечноста на мојата соученичка Мона Хасан од Њу Џерси, со која заедно одевме на часови по турски во Истанбул.

Но, нашиот мост се’ уште нема име, иако дури пред две години Ивановска го доставила предлогот според сите процедури до Градската комисија за именување на мостовите и улиците. Да се надеваме дека наскоро ќе чуеме дека бил прифатен.

Кешке да е така!

Thursday, March 01, 2007

Ид­ни­от звук на Скоп­је

За­тво­ре­те ги очи­те и оби­де­те се да се при­се­ти­те на зву­ци­те што ги впи­ва­те од сво­ја­та око­ли­на.

Ва­ско МАР­КОВ­СКИ

Би мо­же­ле ли да го за­мис­ли­те зву­кот на гра­дот по де­се­ти­на-пет­на­е­сет го­ди­ни? Се оби­ду­вам по­дол­го вре­ме, но сe' не­ка­ко те­шко ми оди, сe' не­ка­ко ви­зи­ја­та ме во­ди кон бу­ча­ва и шум во ни­зок тон. Мо­же­би зву­чи пе­си­ми­стич­ки и на ме­не вли­јае дожд­ли­во­то вре­ме до­де­ка го пи­шу­вам ова, но не мо­жам да на­се­там што е тоа што ќе до­не­се по­ве­дар звук око­лу нас.

Се­те­те се, на при­мер, на зву­ци­те што сте ги впи­ва­ле за вре­ме на дет­ство­то, во мла­до­ста или пред пет­на­е­сет-два­е­сет го­ди­ни. Оби­де­те се да се по­тсе­ти­те на автен­тич­ни­те зву­ци што сте ги слу­ша­ле са­мо во Скоп­је, кои мо­же­би ги има и на дру­го ме­сто, но не зву­чат исто.

За­тво­ре­те ги очи­те и оби­де­те се да се при­се­ти­те на зву­ци­те што сте ги впи­ва­ле од сво­ја­та око­ли­на. Ќе ги чу­е­те не­ко­гаш­ни­те пти­ци во не­ко­гаш­но­то дрв­це во ва­ши­от двор, кое по­доц­на тре­ба­ло да & го от­ста­пи ме­сто­то на оп­ла­та­та за но­ви­те те­ме­ли на ва­ша­та ку­ќа. Ќе ги чу­е­те штур­ци­те што не­ко­гаш се кри­е­ле низ тре­вки­те во дво­рот на со­се­дот, се­га за­се­ко­гаш пре­кри­е­ни со два­е­се­ти­на „сан­ти­ми“ бе­тон - за по­лес­но да се мие дво­рот. Си­гур­но ќе се се­ти­те и на ми­го­ви­те ко­га по­ра­ди ре­тки­те „фи­ќа“ и „сто­е­де­ни“ од­вре­ме-на­вре­ме тре­ба­ло да го по­ви­ши­те гла­сот за да си го про­дол­жи­те раз­го­во­рот со со­го­вор­ни­ци­те без да за­пре­те.

Или, из­ле­зе­те со умот мал­ку по­да­ле­ку, кон цен­та­рот на гра­дот. Ја па­ме­ти­те ли не­ко­гаш­на­та ти­ши­на и спо­којс­тво­то што ви го вле­ваа во ср­ца­та ули­ци­те на Де­бар Ма­а­ло, ше­тај­ќи под че­сти­те ли­пи, со очи­те кра­деј­ќи сли­ки од уба­во не­гу­ва­ни­те гра­ди­ни во ули­ци­те кај „Ап­че“. Или приб­ли­же­те се поб­ли­ску - на при­мер, кај по­ра­неш­на Ме­ѓу­град­ска. Ка­де е де­не­ска џа­го­рот и вр­ву­ли­ца­та што ви ги дал­ди­су­ваа мис­ли­те кон не­кои па­ту­ва­ња, про­ни­жа­ни со по­ви­ци­те на чи­ста­чи­те на чев­ли, веч­но под­го­тве­ни да „исе­чат“ не­кој „дош­љак“ што уште не им ги на­у­чил фин­ти­те. Се се­ќа­ва­те ли на зву­ци­те што сте ги слу­ша­ле по­крај сред­но му­зич­ко и Му­зич­ка ака­де­ми­ја, ми­ну­вај­ќи од МНТ на­кај „Пи­рин Пла­ни­на“ или ве­ќе и ими­ња­та на не­ко­гаш­ни­те култ­ни те­ра­си сме ги за­бо­ра­ви­ле. Се се­ќа­ва­те ли на чкри­пе­ње­то на со­пи­рач­ки­те на не­ко­гаш­ни­те ноќ­ни авто­бу­си, до­де­ка за­ле­та­ни за­ста­ну­ваа да ги сим­нат пат­ни­ци­те? Којз­нае? Мо­же­би тол­ку сме отрп­на­ле и тол­ку сме се на­вик­на­ле на нив што ве­ќе не ги за­бе­ле­жу­ва­ме, ка­ко што ве­ќе не ги за­бе­ле­жу­ва­ме ни се­којд­нев­ни­те „Ај­де хан­зап­ласт - де­сет де­на­ри“ на же­на­та со за­сип­нат глас на вле­зот на „Тр­гов­ски“ од стра­на­та на „Мер­кур-им­порт“.

До ка­де ва­ка? Што ќе би­де ид­ни­от звук на Скоп­је, ако сe' по­ве­ќе зву­ци­те на при­ро­да­та и гла­со­ви­те на лу­ѓе­то & го от­ста­пу­ва­ат ме­сто­то на бу­ча­ва­та од авто­мо­би­ли­те, на му­зи­ка­та од лет­ни­те те­ра­си по ули­ци­те, на зву­кот на ску­те­ри­те низ Град­ски­от парк. На­ви­сти­на не­мам по­ве­дра ви­зи­ја? Да се на­де­ва­ме де­ка ова е са­мо уште еден мра­чен ден што ми го при­ре­дил дол­го­о­че­ку­ва­ни­от дожд?

Ке­шке да е та­ка!

http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=1&EditionID=213&ArticleID=10035