Showing posts with label Матка. Show all posts
Showing posts with label Матка. Show all posts

Thursday, December 20, 2007

Владичките одежди од Матка

Ателје за изработка на владички одежди со компјутерски управувани машини во манастир од 14 век. Не е фикција - токму таква е работилницата на сестринството од манастирот Успение на Пресвета Богородица во скопска Матка

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Снимил: Милан СТРЕЗОВСКИ


Сте забележале ли дека многу често меѓу луѓето што немале прилика да посетат некој од македонските манастири, откако во нив се врати монаштвото, често владее впечатокот дека животот таму малку се променил од средниот век до денес? Ако и вие така размислувате, што би рекле за манастири кои меѓусебно комуницираат со електронска пошта, за манастирски келии во кои има пентиум 4 со инк-џет печатач и манастир во кој има работилница со компјутерски управувани машини?


Не брзајте со заклучоците ако ова ви заличи на футуристичка приказна. Такво нешто има на десетина километри од Скопје, во манастирот Успение на Пресвета Богородица во Матка, во ателјето за изработка на свештенички и владички одежди.

"МАЛКУ БЕВМЕ ЗА ЧУВАЊЕ КОЗИ..."

Бевме изненадени кога дознавме за работилницата на сестра Перпетуа, сестра Доротеа и сестра Харитина, затоа што одамна го баравме одговорот кој ги облекува македонските владици и свештеници, од каде ги набавуваат свечените облеки во кои ги гледаме на големите празници и на редовните богослужби. Тргнавме за Матка, за од прва рака да разбереме нешто повеќе.

"Работилницата беше идеја на сестра Перпетуа. Кога го обновивме сестринството, во мај 1998 г., сакавме и нашиот манастир да има своја економија. Се обидовме да чуваме кози, од млекото правевме козјо сирење и јогурт, но се откажавме, затоа што не можевме се' да постигнеме три-четири сестри. Една од идеите беше да направиме работилница за одежди", ни рече сестра Доротеа, која не' пречека во манастирот наместо игуманијата, сестра Перпетуа, која морала да тргне на пат.

На почетокот монахинките не биле сигурни дали ќе успеат да го остварат тоа што го замислиле, но времето ја покажало чудотворноста на волјата и молитвата.

"Бев уплашена, зашто дотогаш воопшто не знаев да шијам. Не знаевме ни кроење, ни шиење - знаевме малку од малку да веземе, колку што сме научиле како девојчиња. Но, со Господ напомош, научивме", ни раскажа сестра Доротеа за почетоците.

Начинот на работа тогаш и сега многу е променет. Ако некогаш се' работеле на рака, денес речиси се е автоматизирано.

"Почнавме со мантии - со одежди за нас, за сестринството, сакајќи да видиме дали тоа ќе може да се развие во работилница. Кога почнувавме, везевме на рака, шиевме поедноставни работи. Фала му на Бога, од пред 4 години веќе шиеме свештенички и владички одежди, а од пред 2 години за везовите користиме компјутерски управувана машина и работиме од голо платно до готови комплети одежди", вели сестра Доротеа.

PROGRAM # 12

Во разговорот ни се придружи и сестра Харитина, најмладата монахинка во сестринството. Како што ни рече сестра Доротеа, со нејзиното доаѓање значително се модернизирал процесот во работилницата, а нејзина обврска се дизајнот и везењето.

"По занимање сум дипломиран информатичар, така што мојата главна работа се програмирањето на машините и дизајнот за одеждите. Користиме специјален софтвер за везење, кој ни помага за исцртување на мотивите и за програмирање на машините за везење", ни раскажа сестра Харитина.

Сакајќи да ни покаже како работи машината, ја вклучи програмата, која на дисплејот беше означена како Program #12.

Иглата почна да го протнува златно-жолтиот свилен конец врз црвениот италијански сатен. Малку по малку почна да се препознава и формата.

"Ова ќе биде средновековен крст, вплетен во кружна плетка. Формите веќе се исцртани со програмирањето, а додатокот на машината ги претвора во инструкции. Софтверот ви дава да одберете начини на везење, но треба да се внимава на машината да не и се зададат наредби што нема да може да ги извезе. Но, и за тоа има решение, ако ги работите дел по дел", ни откри нешто од мајсторијата.

Додека главата и иглата тропаа врз ѓерѓефот со оптегнатото платно, сестра Доротеа ни раскажа дека од платното ќе скројат епитрахил, додатокот како долг свилен шал што го ставаат свештениците над мантијата, кој бил нарачка за манастир во Грција.

ОДЕЖДИ ВО МАТКА, МИТРИ ВО РАЈЧИЦА

Во работилницата, како што ни раскажаа сестра Доротеа и сестра Харитина, главно се изработуваат комплетни одежди за сите сталежи во Македонската православна црква - ѓаконски, свештенички и владички.

"Сега најмногу работиме за Соборниот храм. Претходно правевме одежди за црквата Св. Димитрија, од каде што ни дадоа голема доверба, кога почнувавме со работилницата, кога ни беше најважно. Во тоа време се работевме рачно - немавме ниту една машина. Оттаму ни дадоа материјал, да им сошиеме одежди. Откако видоа како им ги изработивме, беа задоволни, ни порачаа уште и така почнавме се почесто да добиваме порачки", ни раскажа.

Додека разговаравме, заѕвони мобилниот телефон на сестра Доротеа. Како што разбравме од разговорот, сестрите од манастирот во дебарска Рајчица прашуваа нешто за новата одежда на полошко-кумановскиот владика, дедо Кирил.

"Одеждата што е на куклата му ја шиевме на дедо Кирил, а во манастирот во Рајчица се изработуваат митри, капите што ги носат свештениците. За да си одговараат митрите и одеждите колку што е можно повеќе, редовно се договараме со сестрите од Рајчица околу шарите што ги веземе на одеждите", ни откри сестра Харитина.

Накусо поразговаравме и за вкусовите на македонските владици и бевме љубопитни чии одежди се најголем предизвик за сестрите.

Ни открија дека секој владика внимава на различни детали. Европскиот митрополит, господин Пимен, најмногу црпи инспирација од фолклорот, одеждите на струмичкиот владика дедо Наум најмногу наликуваат на одеждите на охридските архиепископи од средновековните фрески, а најхрабар во изборот на боите е дебарско-кичевскиот владика, господин Тимотеј.


ИНСПИРИРАНИ ОД ТРАДИЦИЈАТА

Посакавме да видиме како се исцртува везот во компјутерската програма. На готовите одежди што ги видовме препознавме и некои мотиви што сме ги виделе во македонските храмови и археолошки локалитети, па ја искористивме приликата да поразговараме малку и за дизајнот.

"Уште одамна, додека бев дома, си цртав на рака вплетени шари, од кои подоцна излегуваа крстови. Тоа го правев подолг период, а откако сум овде истото го правам на софтверот за дизајнирање на везовите. Во самите одежди, како во новата одежда на дедо Кирил, во основата има една шара што се повторува. Главно тој мотив го вплетувам зависно од тоа каков облик ми треба. Главно инспирација црпам од македонското црковно и културно наследство, кое го пренесувам преку везот", ни рече сестра Харитина.

"ШИЕМЕ СО МОЛИТВА"

Пред заминување, сакавме да дознаеме и како изгледа еден обичен ден во работилницата. Кога шијат, кога ги извршуваат другите работи во манастирот. Како што ни раскажа сестра Доротеа, додека работат владее непишано правило колку што е можно помалку да разговараат меѓу себе, а работата им тече со молитва. Денот во манастирот почнува со утринските духовни обврски на сестринството, кои обично траат два-три часа. Откако ќе завршат и индивидуалните и соборните молитви, се преминува на физичкиот дел од обврските кон манастирот, послушанието. Живеењето во манастир од сестрите бара да се грижат за уредувањето на дворот, на конаците и да ги извршуваат обврските во кујната, но најголемиот дел од времето за послушанието и го посветуваат на работата на одеждите.

"Во кое било послушание, што и да се работи, се трудиме колку што е можно помалку да зборуваме меѓу себе, освен кога е нужно за нешто да се консултираме или нешто да си подадеме. Додека работиме, секоја за себе кажуваме на глас Исусова молитва. Како што не' поучува светогорскиот старец Паисиј, се трудиме работата да ја извршуваме со љубов спрема оној што ќе ја носи одеждата. Важна е настроеноста тоа што се работи, да се работи со љубов. Затоа е голема и радоста кога имаме можност да видиме како свештеник или владика служи богослужба за толку народ, во одежди што сме ги изработиле во нашата работилница", вели сестра Доротеа.

Не испратија до манастирската капија. Сигурно забележаа колку нашата средба со нивните ракотворби беше љубов на прв поглед. Не ќе да беше случајно што ни подарија за спомен нешто што било изработено во нивното атеље - разделници за книги со мотивот од одеждата на дедо Кирил.


Friday, July 06, 2007

Кањонот на пеперутките

Македонија изобилува со богатство од разни видови пеперутки. Од 400 видови пеперутки, колку што се регистрирани во Европа, во Македонија живеат 201, а две третини од нив живеат во долината на Треска

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографии: Природно-научен музеј - Скопје

Сте помислиле ли дека кањонот Матка не завршува со кафе-терасата пред Планинарскиот дом Јовица Гроздановски и дека освен разладување и впечатлив пејзаж за гостите од странство што ги носите таму, зад себе крие предели во кои живеат 174 видови пеперутки?
Можеби и ние немаше да дознаеме, но дознавме благодарение на Гордана Јанакиевска, претседателка на Здружението Крале Марко, која ни ја посочи Матка како уште едно место кое може да биде значајна точка на туристичката мапа на Македонија. По нејзина сугестија го побаравме д-р Владимир Крпач, виш кустос во Природно-научниот музеј во Скопје, чија специјалност се осоликите муви и пеперутките.

ШАРЕНИЛО ОД ВИДОВИ Владимир Крпач веднаш прифати да не’ воведе во светот на пеперутките, но не’ посоветува дека нашата идеја да ни биде водич за да можеме на самото место да ги видиме и да ги фотографираме, не е најразумна.

“Сепак, не е така лесно да се оди на терен за да се видат, бидејќи таму можат да одат само добро обучени луѓе, што знаат да се движат по таков терен, затоа што има змии и други опасности”, ни рече д-р Крпач, укажувајќи дека од друга страна е и подобро што е така, затоа што на тој начин и пеперутките се позаштитени од колекционери и од препродавачи што можат да ги истребат.

Од него разбравме дека кањонот на Треска одамна ги привлекува лепидоптеролозите, научниците што ги истражуваат пеперутките, токму поради нивната разновидност во оваа клисура.

“Главно ги има во шумските ливади, на високопланинските пасишта и на планинските ливади. Од 9 фамилии и вкупно 400 видови дневни паперутки, колку што се регистрирани во Европа, во Македонија има 8 фамилии, 76 родови и досега се регистрирани 201 вид пеперутки. Од нив, 174 се присутни во долината на Треска”, ни раскажа нашиот соговорник.

Меѓу нив има примероци од фамилиите дебелоглави пеперуги, ластовичарки и чурлукари, пулејкасти, бели, шарени, сини и окати пеперуги.

Една од најчестите е Перугастата пеперутка, која живее на отворени сончеви ливади, се храни со нектар и обично лета во поголеми групи, во периодите од април до мај и од јули до септември.

Ластовичарката е препознатлива по опавчињата на долниот дел од крилата, една од најубавите дневни пеперутки од Македонија. Се храни со нектар и живее во сончевите предели.

По својата елегантност особено се истакнува Црниот Аполон, кој можете да го видите во периодот од мај до јуни на тревести ливади и во предели со надморска височина над 2.000 метри.

Поликсеновата пеперутка можете да ја видите во карпести места и на ливади на надморска височина од 1.000 метри, во периодот од април до мај.

Една од најпознатите меѓу земјоделците е пеперутката Зелкарка, која е една од најраспространетите пеперутки. Се среќава на отворен простор, во градини и на ливади, напролет и наесен. Се храни со нектар, а додека е во фаза на гасеница се храни од листовите на зелката, по што го добила името.

Пеперутката Планински белец е северномедитерански вид и најчесто се среќава на надморска височина од 300 до 1.800 метри името, по што го добила името. Се појавува во три периоди, од март до август.

Круперовиот белец е источномедитерански вид кој се среќава на надморски височини над 1.000 метри, во периодот од март до септември, а една од најинтересните пеперутки е Мртовечки плашт, која најчесто ја има по рабовите на брезовите шуми, каде што се храни со нектар и растителни сокови.

Меѓу поелегантните се издвојува пеперутката Vanessa atlanta позната и како Адмирал, која е впечатлива по црно-портокаловите шари.
Една од омилените пеперутки на д-р Крпач е Pseudo sahara cingovski, која го добила името по македонскиот научник д-р Јонче Чинговски, кој прв ја открил и се смета за една од позначајните македонски пеперутки.

ИДЕАЛНО ЖИВЕАЛИШТЕ Не можевме, а да не прашаме што е тоа што ја прави долината на Треска подрачје што е толку погодно за живеење на овој вид инсекти.

“Македонија е мала земја, но има високи планини. На нејзината територија се судираат две клими - изменетата медитеранска и континенталната. Мешањето на климите создава услови за мешање на растителниот и животинскиот свет и заедно со високите планини создале идеални услови за создавање ретки видови од растителниот и од животинскиот свет”, ни објасни д-р Владимир.

Во леденото време, пред милиони години, кога почнале да се топат мразовите, пеперутките нашле прибежиште во долината на Треска, каде што имале услови да се сокријат од неповолните атмосферски услови. Тоа им овозможило да имаат каде да престојуваат кога е топло, а богатството на растителниот свет им обезбедило резерви од храна, особено специфични растителни видови, со кои се хранат пеперутките додека се во фаза на гасеници.

“Возрасните пеперутки имаат сурлички, или јазичиња, со кои лижат нектар од разни цветови, а гасениците се хранат само од еден вид растение. За да преживеат, многу е важно да имаат и соодветна храна додека се гасеници”, вели д-р Крпач.

ПРЕДИЗВИК ЗА ИСТРАЖУВАЧИТЕ Првите истражувања на пеперутките од кањонот Матка датираат од времето на Првата светска војна, но и многу години порано, кога големи имиња од науката го истражувале растителниот свет во кањонот на реката Треска. Првите истражувања на пеперутките ги направиле австриските зоолози. Првиот меѓу нив е Виктор Апфелдек, кој во 1887 г. престојувал во Сараево како специјалист за шуми, каде што набргу станува кустос за природа во градскиот музеј. Во една прилика ја посетил Македонија и се заљубил во тоа што го видел. Во периодот од 1906 г. до 1907 г. темелно ги проучувал пеперутките во околината на Скопје, а најмногу се задржал кај село Брезница, во околината на денешната брана Козјак. Резултатите од неговите истражувања ги објавил Ханс Ребел, врвен лепидоптерологот (истражувач на пеперутки), во 1913 г. Во периодот од 1909 г. до 1913 г. пеперутките од Македонија ги привлекле и бугарскиот научник Иван Гуреш и многу германски научници, кои дошле на овие простори како војници на Антантата за време на Првата светска војна. Значајни истражувања направил германскиот научник Ханс Дофлајн, кој во 1921 г. ја објавил книгата Mazedonien, во која на 600 страници пишува за културата, флората и фауната во Македонија, со 280 илустрации на животни и пеперутки.


http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4487&EditionID=144&Page=1