Showing posts with label Црн Дрим. Show all posts
Showing posts with label Црн Дрим. Show all posts

Tuesday, August 04, 2009

Струшките скокачи

За стружани, скокањето од мостовите на Дрим е задоволство без кое не може да поминат дестството и младешките години на речиси секој стружанец. За случајните минувачи тие се провокација која ве тера да подзастанете и да ги погледате, и по цена облеката да ви ја направат 'жива вода'

Пишува: Васко МАРКОВСКИ

Фото: Александар МЕХАНЏИЕВ

Среќни се стружани. Имаат и езеро и река. И тоа не кое било езеро и која било река, туку - еден од најпитомите делови на брегот на Охридско Езеро и најубавата и најчистата река за капење во Македонија, Дрим.

Поразговарајте со вашите пријатели од Струга или со кој било стружанец што ќе го сретнете - Македонец, Влав, Турчин или Албанец. Секој ќе ви го каже истото. Тешко дека ќе најдете некој што барем

неколку лета во детството не поминал скокајќи од некој од мостовите и тешко дека ќе најдете некој што не ужива во капењето во Дрим исто онолку колку што ужива кога се капе во Езерото.

Овој пат одиме таму, на мостовите на Дрим, местото каде што се негува една малку позната традиција, традицијата на скокање од мостовите на Дрим.

ДРИМ Е ДРУГ ФИЛМ

Летувањето на брегот на Охридското Езеро, во нашата перцепција обично се врзува за трендовските плажи на охридскиот дел од ривиерата, до кои се пробивате низ колони од возила и до кои тешко се стигнува без автомобил, мотоцикл или автобус. Ако малку подразмислиме, ќе се сетиме и на Струга, каде што плажите се на стотина чекори од куќите и градските хотели или - плажите на автокамповите и хотелите на неколку километри од двата излеза на градот. Но, прашајте ги стружани и ќе ви кажат дека нашиот впечаток секогаш ќе биде некомплетен, се’ додека забораваме на Дрим, реката без која не можат да ги замислат летата.

"Дрим е сосем поинаков, тотално пооткачен филм. Тешко дека ќе најдете стружанец што нема некаков посебен однос кон Дрим. На Дрим (како што велат стружани), капењето е сосем поинакво. Уште од деца откривате дека таму е поинтересно, се борите со водата што ве влече, се тркате со другарите кој попрв ќе преплива од едната до другата страна и, секако - скокањето, задоволство што го нема на плажите", ни рече пријателот Климе Матоски, веб-дизајнер во Скопје, кого го најдовме во Струга додека ги трошеше деновите од годишниот одмор.

Разговорот со него не’ потсети дека речиси истите зборови, пред неколку години, ни ги кажаа група од 7-8 стружанчиња што што еднаш го привлекоа нашето внимание со нивните скокови од Дрвениот мост. Ни раскажаа дека три пати во денот се на плажа и, незамисливо е барем еднаш во денот да не се искапат на Дрим.

"Од на езеро - на Дрим, и - дома. Едно без друго не чини. Кога си помлад, секое одење на плажа завршува на Дрим, а посебен ќеф е скокањето. Тешко е да се одговори кога се почнува со скокање од мостовите. Некаде на возраст околу 5-6 години почнуваш да скокаш од кејот, и одвај чекаш да наполниш околу 15 години, за да почнеш да скокаш од мостовите. И, се’ така е до почетокот на зрелоста, кога полека-полека, повозрасните им ги остапуваат мостовите на помладите. Некој престанува порано, некој подоцна - кому како ќе му дојде умот или кому кога ќе му помине меракот", ни раскажаа следните стружани што ги запрашавме за капењето во Дрим.

ЛАСТА, ЧУПЧЕ, ТАКЛА..

Патот не’ води накај Мостот на поезијата, каде што забележуваме група тинејџери качени на оградата од мостот. Решивме да ги погледаме одблиску. Го прашуваме Матоски за неговото искуство со скокањето.

"Порано скокав многу. Сега - не. А би сакал. Некако без везе ми е сега, стар сум. Кога почнував, отпрво се плашев, бев дете, имав 9-10 години. Така, прво почнав да скокам од кеј, ама по првото скокање од мост, не можев да престанам, кога видов колку е заразно! Значи, за скокачите, кејот е нешто како Припремно одделение. Љубовта кон скокањето обично се раѓа низ игра, со другарите. Доаѓавме друштво и обично игравме брканица, околу Мостот на поезијата - еден брка, другите бегаат како знаат. Има разни стилови, но, најмногу се скока ласта, чупче и такла, а повозрасните знаат да се пофалат и со понекое салто", ни раскажа Климе.

Повозрасните стружани се сеќаваат на времињата кога одвај чекале да дојдат странците и посебно странкињите, да подзастанат на некој од мостовите, љубопитни да ги погледаат како скокаат. Тогаш била вистинската прилилка да се покаже кој колку ја усовршил мајсторијата за скокање ќупче (или чупче, како што го нарекуваат скок стружани, со специфичното струшко ч) - прилика да се покаже кој колку вода може да фрли накај мостот.

Таквото гостопримство спрема странците, како што ни раскажаа нашите соговорници, најчесто биле предизвик за реонските милицајци да покажат кој колку строг умее да биде, но како што велат, времињата веќе се променети, па - и полицајците се потолерантни спрема скокачите, а и скокачите се пообѕирни кога скокаат чупче накај туристите на мостот.

ТРАДИЦИЈА ШТО ТРЕБА ДА СЕ ЗАЧУВА

Листата на скокови може да се дополни со уште десетина други скокови, што донесени од гостите во градот, кои се охрабриле да скокнат од некој од мостовите, што настанати со експериментирање на генерации и генерации стружани. Го прашавме Климе за културолошкото значење и интимното значење на скокањето во Дрим во животот на стружани.

"Овие начини на скокање се пренесуваат од генерација на генерација и се запаметени уште од времето од кога постојат мостовите на Дрим. Скоковите се дел од традицијата на Струга и би било убаво да се организира традиционален натпревар во скокање. Од една страна, тоа ќе помогне да се зачуваат и да се усовршат традиционалните скокови, од друга страна таквиот турнир би можел да биде убава провокација за да се дојде во Струга", ни рече Климе на испраќање.

Ја загризавме јадицата. Си ветивме дека следниот пат и ние ќе се обидеме.



П.С. Непосредно пред да го предадеме текстот на печатење, на интернет ја најдовме веста дека на 28 јули во Мостар се одржало 443 издание на турнирот во скокови од Стариот мост на Неретва. Фасцинантно!

Wednesday, June 24, 2009

Срцето на Свети Наум

Манастирот Свети Наум е едно од неколкуте места што ќе ги наброиме на прсти ако некој штотуку разбудени сред ноќ не’ запраша да ги наброиме најубавите места во Македонија - вечно почивалиште на Свети Наум Охридски и еден од најубавите предели


Пишува: Васко МАРКОВСКИ

Фото: Александар МЕХАНЏИЕВ

Најчесто не стигнуваме до таму. Најчесто нешто не’спречува да стигнеме до таму, до 29-тиот километар - колоните возила што одат накај трендовските плажи, рестораните кај Трпејца или пријателите воЉубаништа? А, сите би сакале некогаш да го видиме. Одамна беа ученичките екскурзии на крајот научебната година, кога првпат сме го виделе местотона кое му се восхитуваме секогаш кога доцна ноќеќе ја видиме одјавната шпица на некој од каналитена националната телевизија. Сите би сакале да им седоближиме на црквата со гробот на Свети Наум Охридски, на изворите на Дрим, на кои последенпат им се восхитувавме гледајќи еден ТВ портрет на Вања Лазарова, за време на паузите на преноситеод седниците на Собранието. Овој пат одиме таму, наедно од неколкуте места што ќе ги наброиме на прстиако некој штотуку разбудени сред ноќ не’ запраша даги наброиме најубавите места во Македонија , СветиНаум.

К
УЛТУРНА РИЗНИЦА

Барајќи соговорник од манастирот, кој ќеможе да ни пренесе автентично иверодостојно нешто повеќе за животот иподвизите на Свети Наум, повторнонаидовме на монашкиот стремеж да семолчи, малку да се зборува. Ниблагословот што го имавме од владикатаТимотеј не беше доволен за да годобиеме за соговорник игуменот, отец Нектариј. Единственото што ни останабеа брошурите од излогот напродавницата и, евентуално, меѓутуристите да најдеме некој од мештанитекој ќе ни раскаже што се зборува меѓу народот за животот, подвизите иманастирот на Свети Наум.

Од брошурата дознаваме дека црквата ја подигнал Свети Наум Охридски, во 900 година и им ја посветил на Светите архангели. Во манастирот ги поминалпоследните 10 години од животот ирешил токму во манастирот да си гоподигне вечниот дом. Иконостасот важи за извонредно уметничко остваруваење, работен според нацртите на резбарските работилници од Света Гора. Фрескоживописот е најголемата зачувана сликарска целина на доцновизантиски живопис во Македонија од 18 век и почетокот на 19 век. На фреските се претставени сцени од подвизите на Свети Наум Охридски и неговите современици од Моравската мисија и Охридската книжевна школа. Од неговите почетоци, во 10 век, до крајот на 19 век манастирот бил центар на просветната дејност во овој дел на Македонија.

Помош побаравме и во записите на колегата Марко Аросовски, од чиирадиорепортажи некогаш го учевме занаетот. Дознаваме дека низ историјатацрквата неколку пати била уривана и обновувана, а под името Свети Наум првпат се спомнува под името во руски документи во 1630 година. Градбатапочнала во 16 век, а иконостасот и празничните престолни икони биле изработени во 1711 година.

ТИВКИ
ОТ ПРОСВЕТИТЕЛ

Во нашата перцепција, ликот на Свети Наум обичного доживуваме како тивкиот просветител, еден однајважните ученици на Свети Кирил и Методиј, неразделен од Свети Климент Охридски. Можебиоттука потекнува и претпоставката дека токму тој билмонахот кој се потпишал како Црноризец храбар, кој аргументирано и мудро застанал во одбрана на богослужбите на словенски јазик.

Просветителската дејност на Свети Наум главно се поврзува за Моравската мисија на Свети Кирил и Методиј, но, малку се знае дека неговата дејност почнува уште со Сараценската мисија, кога како учествува во дипломатска мисија на византискиот двор во Багдад, преговарајќи за размена на заробениците и заштита на христијанските поданици што живееле во Багдатскиот калифат. Следните неколку години ги минуваат во тишината на манастирот на Свети Методиј на планината Олимп во Мала Азија, каде што работат на усовршувањето на словенската азбука и преведуваат и препишуваат црковни книги за богослужба на словенски јазик. Во 860 година патот ги води покрај бреговите на Црно Море, каде што ја извршуваат Хазарската мисија, убедуваЈќи голем дел од Хазарите да го прифатат христијанството.

Во учебниците по историја и ќе прочитаме дека Свети Наум бил еден од најистакнатите ученици на Свети Кирил и Методиј за време на просветителската мисија во Велика Моравија, Заедно со Свети Климент, Сава, Горазд и Ангелариј помогнале да се рашири богослужењето на старословенски јазик, ширење на просветителска и преведувачка дејност, и покрај силните притисоци од германските свештеници. Нивниот притисок се зголемува во 867 г., со заострувањето на одностите меѓу Источната и Западната црква, а го достигнува врвот по упокојувањето на Свети Методиј во 885 година, кога наместо Горазд, како што благословил Методиј, на чело на Панонската архиепископија доаѓа Германецот Вихинг, кој почнува отворена војна против словенското свештенство.

Прогонувани и измачени, успеваат да се спасат само неколкумина. Климент и Наум успеваат да пребегнат на територијата на Бугарија, каде што добиваат заштита од кнезот Борис Михаил. Климент добива мисионерска работа во областа Кутмичевица, во околината на Охридско Езеро. Ја формира Охридската книжевна школа, која ќе ја развие до ниво на прв словенски универзитет, низ кој се образувале 3.500 учители, свештеници, книжевници и уметници. Со доаѓаењто на престолот на новиот бугарски владетел, Симеон, Климент бил поставен за епископ на Величката епархија, во околината на делови од Мала Преспа и Корча, каде што добива имот и раскошни дворци за да развие просветителска дејн

Тивериопол, денешна Струмица, а неговата учителска дејност бил повикан да ја продолжи Наум, кој дотогаш бил активен во Преславската книжевна школа, кому му биле доделени богати поседи на брегот на Охридското Езеро.

МЕЧКА ВО
ПЛУГ

Во календарот на Македонската православна црква Свети Наум е опишан како мудар учител, раководител на монасите, решителен во подвизите, чудотворец со неговите молитви и духовник. Знаел многу јазици и бил неуморен преведувач и поттикнувач на преведувачка дејност од грчки на словенски јазик - Светото писмо и важни црковни книги. По враќањето од Моравската мисија, со помош на цар Борис Михаил основал манастир на јужниот брег на Охридско Езеро, каде што му се придружиле монаси од сите страни на Балканот. Манастирот бил извор на чудотворна сила, засолниште за болните и луѓето што биле во неволја.

Свети Наум правел чуда и за време на животот и по смртта, а од неговите чудотворни мошти се исцелиле многу луѓе со тешки болести и излекувале многу луѓе заболени од лудило. Поради овие заслуги, православната црква му посветила два празника, денот на Преподобен Наум Охридски Чудотворец - 5 јануари и денот на упокојувањето, 3 јули.

Но, чудотворец не се нарекува само во црковниот календар. За неговите чуда сведочат и фреските во манастирската црква, житијата, но и многу народни преданија, запишани од преродбениците.

Едно од нив опишува Кузман Шапкарев:

"Едно време, кога орачите од светинаумовиот си орале на нивите, им дошла една мечка иим изела еден од орачките волови. Ралото илиплугот, им останало со еден вол, па не можелеповеќе да ораат. Орачот со трчање дошол воманастирот и му кажал на игуменот дека мечкатадошла на нива, па му го изела едниот вол. манастир

- Сега немам - рекол орачот - со што да си ја доорам нивата.
- Оди си ти на нивата - му рекол игуменот - таму ќеси го најдеш волот во плугот, впрегнат во јаремот.

Орачот отишол на нива, кога видел - што ќе види? Чудо големо! Мечката што го изела волот, билавпрегната на плугот, во јаремот, заедно со другиот вол. Орачот си ја доорал нивата со едниот вол и сомечката до него, впрегната во јаремот. И до ден денеска тоа чудо стоинасликано на иконата светинаумова и на камењата од страните на мостот наДрим, блиску до манастирот", запишал Шапкарев.

СРЦЕТО
БИЕ ДО ДЕНЕС?

Барањето мештанин што ќе ни раскажешто се зборува меѓу народот за СветиНаум се покажа успешно. На стотинаметри од манастирот го најдовме Владе Мојаноски, од соседното село, Љубаништа, кој превезува со кајчетуристи низ малото езерце кај изворитена Црн Дрим.

"Имат. Имат многу приказни за чудата на Свети Наум, сигурно ја видовте фрескатасо мечката на орање. Се зборува декаСвети Наум знаел да ги припитомуваживотните, да лекува од разни болести, лудило. Многу луѓе доаѓаат во манастирот да најдат лек за неротки во фамилијата. Палат свеќи и се молатврз гробот. Сигурно веќе сте чуле, многу луѓе ја ставаат главата врз гробот, потпрена врз раката, за да го чујат срцето на Свети Наум и за да си кажат во себе молитва за нешто што им е многу важно. Многумина пробале, имногумина велат дека и ден-денес може да се чуе како бие. Но, не може секојда го чуе и не може секој секогаш да го чуе срцето на Свети Наум. За тоа епотребен благослов, да бидеш духовно подготвен, па да можеш да го чуеш", ни раскажа Владе.

Се обидовме и ние. Повторно сме воманастирот. Клекнати на колена, гиставивме увото и раката врз црвенотокадифе послано врз надгробната плоча. Обидувајќи се да го препознаеме звукотшто требаше да го чуеме, се сетивме назборовите на Владе. Веројатно не ни едојден мигот. А, можеби и не евистинскиот момент да се обидеме да гочуеме. Можеби треба да дојдеме ранонаутро, или доцна приквечер, когагрупите туристи веќе се заминати накајплажите, рестораните илиодморалиштата. Којзнае?

Многумина велат дека го чуле. И тие што веруваатдека е тоа срцето на Свети Наум, и тие што велат дека всушност водата одезерото удира под карпата, како што низ магла ни велат другарчињата одосновното училиште кои еднаш одамна успеаа да го чујат.