Showing posts with label Пикасо. Show all posts
Showing posts with label Пикасо. Show all posts

Thursday, March 20, 2008

Странци во својот град

Што е тоа што разгледуваат низ Скопје групите странци што ги среќаваме на улица како одат како ученичиња зад нивниот туристички водич? Што е највредно да покажеме некому во главниот град на Македонија. За да видиме, решивме и ние да се направиме странци, да земеме водич кој ќе ни покаже што е тоа што привлекува туристи нашиот град

Пишува. Васко МАРКОВСКИ
Фото: Милан СТРЕЗОВСКИ

Ви се случува ли да останете блокирани кога некој ќе ве запраша каде да прошета некои гости од странство, сакајќи да им биде туристички водич во неколкуте дена додека му се на гости? Зарем не ви се случува често и вам да почнете да набројувате на прсти и да застанете некаде околу големиот и домалиот прст на втората рака? Или, не сте ли понекогаш љубопитни каде итаат оние групи странци што ги среќавате по улиците како се претвориле во уши следејќи го туристичкиот водич кој реди тој и тој век, таков и таков стил..?
Тогаш, соберете група пријатели, одвојте дел од вашиот буџет за одмор и - земете водич, бидете странци во својот град. Рецептот го провери и екипата на Форум и, верувајте, убаво си поминавме.

УБАВА ЗЕМЈА

Од понудата на Здружението на туристички водичи на Скопје, се решивме за тричасовна тура низ централниот дел на градот, со посета на Нерези и манастирот Свети Пантелејмон. Прошетката ја почнавме на паркингот кај скопското Кале, каде што обично почнуваат туристичките прошетки со странските туристи. Таму не’ чекаше Игор Симјановски, туристички водич лиценциран за работа со странски посетители низ Скопје, низ Охрид и низ другите делови на Македонија.


"Добредојдовте во Скопје, добредојдовте во Македоинија. Скопје е главен град на Македонија од пред Втората светска војна, од 1939 година. Има околу 600.000 жители, значи околу една третина од вкупното население на Македонија живее во Скопје. Во Македонија има 34 града, од кои најразвиен е Скопје. Тука ќе видите мешавина од старото и новото, мешавина од култури и религии, кои како што малку се среќава низ светот, живеат заедно и во хармонија", не пречека Симјановски, прифаќајќи ја играта да бидеме странци.


Прошетката, како што ни рече, не случајно ја почнуваме од ридот над центарот на градот, од каде што можеме да ги видиме скопската котлина, Вардар и стариот и новиот дел од градот. За почеток, ни раскажа неколку приказни со кои обично ги воведува странците во историјата на Македонија.


"Името Македонија потекнува од два извора. Според едниот, зборот Македонија потекнува од старомакедонскиот збор кој значел убава земја, а според вторио, името потекнува од Македон, името на македонскиот бог на Сонцето. Како држава, Македонија за првпат се формира околу 7 век пред наша ера. Како што можеме да прочитаме во историјата, првата македонска држава ја формирал македонскиот крал Пердика Први, на подрачјето меѓу северниот дел на денешна Грција и јужниот дел на денешна Република Македонија, кај селото Марвинци, кај Гевгелија. Според историските податоци, таа земја најпрвин се нарекувала Агар Еге, што значело место на козите. Ова го дознаваме од една приказна, според која Пердика така ја нарекол државата како благодарност на една коза од неговото стадо, што му го спасила животот со нејзините рогови при едно излевање на Вардар", ни раскажа нашиот водич.

Историскиот час продолжи со нови приказни од историјата на Македонија, за сонот на Филип Втори и Александар Трети Македонски да го освојат светот и да го обединат во една држава, градителството на византискиот цар, скопјанецот Јустинијан Први и разните освојувања на нејзината територија. Така ја чувме и приказната за потеклото на името на реката Вардар.


"Оваа река се вика Вардар и го дели Скопје на два дела, лево и десно од реката. Реката го добила името Вардар во 11 век, според името на еден византиски крал, Вардариус. Тој бил добар владетел и бил градител на Македонија. Во знак на благодарност луѓето од градот Скопје, сакале реката да го носи неговото име", ни рече Симјановски.

КАЛЕ-ИДОСКОП

Прошетката ја продолживме во кругот на скопската тврдина, Калето, откако наоколу ги разгледавме Музејот на современата уметност, во кој има дело на Пикасо, Градскиот стадион, зградата на Владата, архиепископскиот Соборниот храм, Водно и Милениумскиот крст.


"Значи ова е Калето, највисоката точка во близината на Скопје, на околу 220 метри надморска височина. Овие ископини се од средновековието, периодот од 13 до 15 век. Истовремено, тука имаме и остатоци од градби 6 век, од времето на Јустинијан Први, а најдена е и дрвена статуа од времето на цар Самоил, што укажува дека најверојатно и тој учествувал во изградбата на делови од тврдината. Низ историјата градот го погодиле 3 катастрофални земјотреси, од кои последниот, во 1963 година, разруши околу 80 проценти од тогашно Скопје. Оттогаш градот беше изграден речиси од темел и го добива денешниот изглед на модерен град, кој истовремено е и мешавина од старото и новото. Спроти нас е Градскиот ѕид, изграден по проект на јапонскиот урбанист Кензо Танге, по примерот на модерните европски градови, а долу десно е мостот Гоце Делчев, кој го носи името на еден многу значаен македонски револуционер, кој се борел за слобода на Македонците од Османлиите. На градилиштето пред нас се гради Меморијалниот центар на Холокаустот, кој сведочи дека на тоа место пред Втората светска војна живееле Евреите од скопското Еврејско маало", ги следевме зборовите на Симјановски.

"СВЕТИ СПАС" НЕМА ЦЕНА

Разгледувајќи дел од неодамнешните археолошки ископини, разбравме дека скопското Кале и ридот Плаошник кај Охрид под себе можеби ги кријат најголемите наслаги на историјата на Македонија од памтивек.


"За жал, денеска нема да можеме да одиме во Мустафа-пашината џамија, која во моментов се реконструира. Затоа патот ќе го продолжиме кон еден друг, многу важен храм - црквата Свети Спас, прочуена по извонредниот иконостас изработен од длабока резба", предложи нашиот водич.


За она што го видовме, вистинските странци во своите дневници, најверојатно би запишале:


"По неколку минути влеговме во дворот на црквата за која ни рекоа дека била изградена вкопана во земјата, затоа што во времето кога била изградена Османлиите не дозволувале црквите да се извишуваат над минарињата на џамиите. Патем го видовме и гробот на револуционерот, по чие име беше наречен мостот што предмалку го видовме од Калето. Тогаш ја видовме црквата за резби не можела да одреди цена ниту светската осигурителна компанија Лојдс, кога некому му паднало на памет да носи дел од иконостасот на изложба во странство".


Влегуваме во Старата чаршија.


"Ова што го гледате е реплика на тоа што можело да се види во 16 и во 17 век. Во тоа време скопската чаршија била една од најголемите во светот. Имала околу 1.200 мали трговски и занаетчиски дуќани и во тоа време, заедно со Багдад базар, биле најголемите чаршии во светот. Се што можете да видите денес било изградено по земјотресот во 1963 година. Сега ќе направиме мала прошетка низ чаршијата за да можете да ги почувствувате мирисите за кои пишувале многу писатели и патеписци што поминале низ Скопје", најави водичот.


Шетањето низ чаршијата, како што ни објасни, е еден вид релаксација меѓу разгледувањето на спомениците во стариот и во новиот дел на градот. Одлично место на странските туристи за време на прошетката низ Чаршијата е Капан ан, местото каде што можат да го почувствуаат духот на ановите од 16 век и омилено место каде што најчесто сакаат да седнат на ручек.

НОВО СКОПЈЕ

Патот не’ води кон плоштадот Македонија и пешачката зона што се протега до старата железничка станица, за која подоцна дознавме дека била најголемата железничка станица на Балканот во времето во кое била изградена. Попатни станици откако ќе го поминете Камениот мост се местото каде што некогаш била куќата на Мајка Тереза, улицата со трендовски кафулиња, преполни со луѓе, иако работниот ден уште не завршил.


"Тоа е прашањето што најчесто го поставуваат странците во овој дел од прошетката. Чудно им е како е тоа можно и како е можно да се возат такви автомобили, покрај толку висока стапка на невработеност. Тука е можеби најтешкиот дел од нашата работа, кога мораме да смислиме некаков одговор", ни се довери Симјановски.


Помисливме дека ни подзастанале часовниците, но тука разбравме дека големиот часовник не работи и оти сказалките го покажуваат времето кога се случил катастрофалниот земјотрес во 1963 година.

ПРЕДВЕСНИК НА РЕНЕСАНАСАТА

Ни остана време уште колку да отидеме во црквата на планината Водно, за која ни рекоа дека е извонреден споменик на светската култура. Изненадувањето беше од внатрешната страна на ѕидовите на храмот.


"Кога ви реков дека вреди да се дојде овде, иако патот не е најпријатен, мислев на овие фрески, кои ги изработиле нерешките неимари. Оваа фреска, Оплакување на Исус Христос е извонредно уметничко дело, кое ја прикажува Богородица со нажален лик, како плаче по својот син. Со таквиот пристап, уметниците од Нерези ја навестиле ренесансата 140 години пред тоа да го направи Џото во Италија. Покрај тоа, причина повеќе да се отиде таму е панорамата на градот што можете да ја видите од терасата на ресторанот Свети Пантелејмон", ни рече нашиот водич, на крајот на нашата прошетка.

Tuesday, February 12, 2008

Ризница во 60.000 м2

Сакајќи да привлече што повеќе посетители, Музејот на Македонија од неодамна воведе бесплатни викенд посети, секој последен викенд во месецот. Доволен повод и таму да побараме дел од непознатата Македонија.

Пишува. Васко МАРКОВСКИ
Фото: Милан СТРЕЗОВСКИ

Сте помислиле ли дека можете во еден ден да прошетате низ временски појас од десетина илјади години, низ минатото што го памети просторот во кој денес се движите, а за тоа да не ви биде потребна временска машина или некаков друг уред што ќе ве пренесе низ времето? Сакате ли еден поинаков викенд, кој ќе ја освежи вашата креативност, будејќи подзаборавени хоризонти од вашата генетска меморија, без да морате да одвоите многу пари за такво задоволство? И тоа го има, на еден километар над центарот на Скопје. За максимално уживање, потребно е да одвоите три-четири часа, да го исклучите мобилниот телефон и да ги понесете вашата љубопитност и, евентуално, некој за добро друштво.

ПОКАНА ПЛУС ЗА ПОСЕТИТЕЛИТЕ

Не ни требаше многу да ја загриземе јадицата да појдеме во ризницата на националното културно богатство, откако ја прочитавме веста за бесплатните викенд посети што неодамна ги воведе управата на Музејот на Македонија.

Одејќи на закажаната средба со директорката Мери Аницин - Пејоска (десно), уште еднаш се потсетивме дека покрај нас поминале уште неколку години, носејќи ги истиот монолог и истиот немукает како изговор во главите - се’ се токмиш да појдеш, ама никако да најдеш време да отидеш во Музејот. Последен пат си бил како дете, како ученик во основно или во средно и - толку. Во меѓувреме чат-пат си бил на некоја изложба, на некоја промоција и - толку.

Бевме изненадени што токму тој феномен беше една од првите работи што ни ги кажа Пејоска како причина за воведување на бесплатните посети.

"Конкретно, најмногу ни недостасува публика од средношколската и студентската младина. Преку едукативната програма на Музејот, имаме многу проекти со градинките и со основните училишта, за ученици од прво до четврто одделение. Тие се редовни посетители, но младите ги снемува кога ќе дојдат на тинејџерска возраст. Тоа е комплексен проблем, кој треба да се решава во многу насоки, а една од нив се бесплатните викенд-посети, секој последен викенд во месецот - иако цената никогаш не била проблем за посетеноста. Бесплатниот влез е само мотив плус или покана плус за публиката", ни рече Аницин - Пејоска.

КУЛТУРНА ПАТЕКА

Во акцијата за анимирање на посетителите на Музејот ќе бидат вклучени и студентите од Архитекстонскиот факултет, од Ликовната и Музичката академија и од средното музичко училиште. Мразот го пробиле студентите по архитектура, кои во текот на минатиот семестар подготвиле ентериерни и просторни решенија за поставките, влезот на Музејот и за музејската продавница.

"Работата не е само да ги поканиш еднаш да дојдат, туку да бидат овде постојано присутни и да го чувствуваат Музејот како свој. Студентите ќе дадат ново освежување. Имаат многу посмели идеи, кои мислам дека треба да се имплементираат во Музејот. Најважно е што тие веќе се присутни тука и го доживеаа Музејот како свој", вели Пејоска.

Меѓу решенијата што ги понудиле младите архитекти е и проектот Културна патека, која треба да ги поврзе културните вредности во околината на скопското Кале и Старата чаршија. Од постоечките содржини, во трасата на патеката влегуваат Музејот на современата уметност, тврдината Кале, црквата Свети Спас, Музејот на Македонија и Старата чаршија, а како нови содржини се планирани археолошки парк на Кале и парк на скулптури кај Музејот на современата уметност.

"Една од идеите е да соработуваме и со Ликовната и Музичката академија. Сугестијата беше студентите од Ликовната академија, првите вежби за композиција и пропорција наместо да ги работат на бисти и скулптури во Академијата, да ги одржуваат во Музејот, и да работат со нашите археолошки скулптури. Тоа би било подолготраен процес, кој, исто така, треба да им го направи Музејот близок. Со Музичката академија се договоривме секој настан во Музејот - изложби, проекции и промоции - да биде поткрепен со настап на студентите од Академија, а од минатата година, учениците од Средното музичко училиште ги одржуваат завршните концерти во изложбениот простор на Музејот", вели Пејоска.

ДА СЕ ЗАБОРАВИШ ОД ГЛЕДАЊЕ

Но, што е тоа што толку сака да им го покаже Музејот на Македонија на посетителите? Ако сте подзаборавиле, верувајте - има што да покаже, како што се уверивме со нашата прошетка, во што ни помогна Нада Андоновска, музејскиот соработник за односи со јавноста.

Сте помислиле ли дека одлагајќи го моментот да појдете во Музејот, пропуштате на едно место да ги видите Големата мајка од Тумба Маџари, тетовската Менада, накитот на пајонската свештеничка од Марвинци, теракотните икони од Виничко кале, царските двери од црквата Свети Пантелејмон во Нерези, униформата на генерал Михајло Апостолски, фотелјата на Крсте Мисирков, или машината за пишување на Димитрија Чуповски. Не е доволно? Тогаш, не забравајте на макетите на традиционални македонски куќи, реконструкциите на македонски градски и селски соби, женската носија што тежи повеќе од 50 килограми или камените споменици од лапидариумот во Куршумли Ан.

"Музејот има огромни, атрактивни и импресивни културни богатства, но многу е важно и како се тие презентирани. Од гледна точка на презентирањето најимпресивен е етнолошкиот дел. Имаме огромно етнолошко културно богатство, кое е импресивно и специфично, особено за странците. Често имаме коментари дека ние немаме царска династија, но во етнолошката поставка имаме артефакти, особено невестински носии, што се побогати од било која царска облека. Сум шетала во многу музеи во светот, но не сум видела толку богата облека. Една од највредните колекции што ја имаме е галеријата на икони, која знае и да ги расплаче луѓето кога ќе видат дела како иконата Богородица Пелагонитиса од манастирот Зрзе, кај Прилеп. Нејзината вредност, во светски размери, се вреднува колку и едно дело на Пикасо", вели Аницин - Пејоска.

И самите можевме да забележиме дека артефактите што се изложени во витрините би можеле кажуваат повеќе кога би биле поставени во контекстуален амбиент, наместо во витрини. Покрај воодушевувањето, тоа е една од почестите забелешки што ќе ги прочитате во книгата на впечатоци на излезот од Музејот. Ги прашавме нашите домаќини дали планираат такво нешто.
"Во моментов правиме реконструкција на неолитска куќа во која ќе бидат поставени артефактите од тој период. Истовремено подготвуваме и реконструкција на поставката Бронзено време. Нашиот музејски уметник направи скулптурална претстава на пајонската свештеничка од Марвинци, преку која ќе ја презентираме колекцијата Македонски бронзи. Во тек е и повеќемесечен зафат, со кој ја реконципираме историската поставка, а за дел од другите поставки подготвуваме и видео-презентации, кои ќе ја дозаокружат приказната на експонатите што се изложени во витрините", ни рече Пејоска.

Пред да заминеме бевме љубопитни колку време е потребно за да можат посетителите прописно да прошетаат низ сите делови од поставките. Како што не’ посоветува Андоновска, ако не сте биле подолго време, или ако одите во Музејот првпат, најдобро би било да одвоите четири до пет часа.

НА КАФЕ ВО МУЗЕЈ

Октако ја разгледавме музејската продавница, полна со пријатни изненадувања, само од себе ни дојде прашањето дали има каде да се земе здив додека трае една таква прошетка. Ни одговорија со уште едно пријатно изненадување.

Сакајќи и на тој начин да привлече посетители, Музејот наскоро повторно ќе го активираме музејското бифе. Дел од кафулето ќе биде на отворено, опкружен со поставка камена пластика од лапидариумот во Куршумли Ан. Идејата, како што ни рекоа, е музејското бифе да биде пријатно место за средби и за дружење, во несекојдневен музејски амбиент.