Showing posts with label османлиски споменици. Show all posts
Showing posts with label османлиски споменици. Show all posts

Friday, August 24, 2007

Џамијата на Султан Мурат

Скопје било еден од трите градови што ја имале привилегијата да добијат султанска џамија во времето на османлискиот император Мурат Втори

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографија: Милан СТРЕЗОВСКИ


Иса-бегова, Мустафа-пашина, Мурат-пашина и Јаја-пашина, Тутунсуз, Дуќанџик, Бурмали... и така со ред. Сигурно знаете дека во Скопје биле изградени многу џамии од времето на османлиите до денес, но дали сте знаеле дека нашата престолнина била меѓу ретките градови што ја имале привилегијата во нив да изгради џамија еден од султаните на Османлиската империја?

Не случајно во набројувањето на скопските џамии ја прескокнавме Султан Муратовата џамија, затоа што нејзиното место меѓу нив е посебно издвоено, и по големината и комплексноста на храмот, и по местото каде што била изградена, и по рангот во кој спаѓа, затоа што била изградена со султанска заповед, под покровителство на Мурат Втори, шестиот султан на Османлиската империја.

Џамијата е подигната во средиштето на некогашниот стар град, на ридот од кој се гледал целиот град, како верски комплекс, составен од храм, верско училиште медреса, народна кујна имарет и прочуената Саат кула, а во кругот на џамијата се сместени и две гробници турбиња, во кои почиваат важни високодостојници од тоа време.

Изградена е во 1436 г., а се претпоставува дека е една од првите џамии што биле изградени во Скопје. Се смета дека денес таа е најстариот муслимански храм меѓу џамиите што можете да ги видите денес во градот.

По својот ранг се разликува од другите затоа што е единствената чиј ктитор бил султан, а султанот Мурат Втори ја изградил во исто време со џамиите Мурадије во Бурса и Уч шерефели џами во Едирне, во периодот на неговото владеење со империјата, од 1421 до 1451 г.

Скопската џамија на Султан Мурат низ историјата се спомнува како Хунќар џамија, што на османско-турски значи царева или султанска џамија, а била позната и како Џами ат'к, со значење стара џамија. Поради блискоста со Саат кулата, луѓето често ја нарекувале и Саат џамија.

УРИВАНА И ОБНОВУВАНА Храмот и околните објекти неколкупати низ историјата биле опустошувани од пожари, земјотреси и војни и повеќепати биле обновувани. Денешниот изглед на џамијата, според историчарите на уметноста, многу се разликува од нејзиниот изглед кога била изградена, но и покрај тоа ја сметаат за џамија со голема историска и архитектонско-урбанистичка вредност. Основа за ваквите тврдења научниците наоѓаат споредувајќи ја грандиозноста на џамиите во Бурса и во Едирне, кои го зачувале автентичниот изглед. Оттука се смета дека џамијата во Скопје во тоа време била една од најубавите џамии во Румелија, европскиот дел на Османлиското Царство.

“На ова укажуваат големите димензи на објектот, начинот на градењето, остатоците од извонредната камена пластика и други елементи”, заклучува историчарката на уметноста Лидија Кумбараџи-Богоевиќ во книгата Османлиски споменици во Скопје.

Главен извор на информации за историјата на џамијата се трите натписи што биле поставени на влезот во храмот по изградбата и по двете обновувања на џамијата. Во нив била запишана речиси целата историја на џамијата.

Најстариот од трите натписи бил поставен веднаш по изградбата. Натписот е испишан на камена плоча, врз која се издлабени три реда стихови во проза на арапски јазик. Историчарите на уметноста што го проучувале оцениле дека, според квалитетот на калиграфијата и според уметничката обработка, тоа е еден од најубавите натписи од XVI век. Од текстот дознаваме дека Старата џамија била изградена во 840 г. (според муслиманскиот календар, а 1436/37 г. според христијанскиот), во времето на султан Мурат Втори, “победоносниот борец за вера, син на Мехмед хан”. Од вториот стих дознаваме дека во 944 (1537/38) г. храмот изгорел до темел, а третиот сведочи за обновувањето на џамијата во 954 (1542) г., кое било извршено по наредба на Кануни султан Сулејман, “сенката Божја на земјата, султан над султаните, Сулејман шах”.

Од вториот натпис дознаваме дека во 1689 г. џамијата изгорела по вторпат, кога австрискиот генерал Пиколомини го запалил Скопје за време на австро-турските војни. По пожарот, од храмот останале само четирите ѕида и дел од минарето, од основата до шерефето (балконот), а се претпоставува дека во оваа катастрофа настрадале и народната кујна, имаретот, и верското училиште, медресата. Светилиштето останало разурнато 23 години, сe` до милоста на султан Ахмет Трети, кој во 1711 или 1712 г. издал наредба џамијата да се поправи. Натписот на оваа камена плоча е најопширен во споредба со другите натписи над влезот на храмот и е напишан на турски јазик.

“Прв ктитор на оваа џамија беше султан Мурат. Во неа нека се држат пет дневни молитви, во петоците петочна, а за двата Бајрама - бајрамска служба. Ова е свето место за муслиманите и затоа нека му е местото во рајот, нека го напои Господ со пријатен мирис султан Мурат.

За време на окупацијата во 1100 (1689) г. неверниците без страв го запалија ова свето место. Останаа само четири ѕида и минаре без ќулаф, само урнатини што ќе ги потсетуваат верниците дека тука секојдневно се држеле пет молитви. За да биде повторно изградено, ова прекрасно светилиште чекаше 23 години разурнато на добротвор што ќе го обнови. Благодетта Господова е голема - стигна наредба од султан Ахмед. Повторно ја изгради и стана нејзиниот втор ктитор. Обновена е убаво, а тоа го потврдија и тие што ја видоа. Нека султан Ахмед биде вечно на престолот, правејќи добри дела. Тој на верниците им донесе голема радост. Затоа, неговото име нека се споменува со благослов. Нека го запаметат муслиманите неговото име и нека го врежат во сеќавањето, како што е врежно на неговите пари”, напишал на плочите авторот кој се потпишал како Сиромав, грешен Алија.

Третиот натпис е поставен на надвратникот. Испишан е на ѕидот со жолто мастило, на турски јазик, а поради слабата техника на испишувањето речиси целосно е избришан и тешко може да се забележи напишаното. Од текстот дознаваме за третото обновување на џамијата, под покровителство на султан Решад, пред неговото доаѓање во Скопје во 1911 г., а годината на обновувањето е пренесена шифрирано преку стихот “Достојна е верата исламска”.

Џамијата не била поштедена ниту од силниот земјотрес на 26 јули 1963 година, кога настрадале двете гробници, медресата, Саат кулата и потпорниот ѕид од западната страна. Храмот претрпел големи оштетувања на тремот, ѕидовите распукале со големи пукнатини, а минарето се урнало од шерефето нагоре. Во годините по земјотресот биле извршени конзерваторски и реставраторски работи, минарето било доградено, а двете турбиња, Саат кулата и потпорниот ѕид биле санирани.

Храмот денес има дрвена покривна конструкција со покрив од ќерамиди на четири води, но историчарите на уметноста сметаат дека таквиот облик џамијата го добила по обновата во XVIII век. Според Лидија Кумбараџи-Богоевиќ, џамијата најпрвин била изградена со купола.

ДУХОВЕН, ОБРАЗОВЕН И ХУМАНИТАРЕН ЦЕНТАР Многуте патописци што поминале низ Скопје не штеделе зборови за да ги запишат впечатоците од тоа што го виделе во неа, инспирирани од социјалниот живот што се одвивал во овој духовен центар во тоа време. Славниот Евлија Челебија, сеќавајќи се на џамијата не пропуштил да ги спомне медреса во која се обучувале тогашните муслимански свештеници и се држела настава по веронаука и имаретот, кој служел како народна кујна за сиромашните. Големо културно богатство било вградено во двете турбиња (гробници). Турбето на Бејхан султан се смета за најголемо во Македонија. Според некои преданија, во гробницата почива ќерка на султанот Сулејман. Турскиот поет, по потекло од Скопје, Јахја Кемал, сметал дека еден од двата мермерни саркофага и’ припаѓал на Бејхан султан, ќерка на султан Бајазит Втори, а во другиот почива нејзиниот сопруг, Гази Хусеин-бег. Од друга страна, историчарката на уметноста Душанка Бојаниќ тврдела дека со сигурност се знае оти станува збор за ќерка на султан Селим Први, која живеела во Скопје со годишен приход од селото Нерези, кое го поседувала како феуд.

МОЛИТВА, ПРОПОВЕД, ПОУКА Ги оставивме историските податоци во бележниците и во работните фајлови и појдовме да видиме каква е џамијата денес. Според договорот, таму не’ пречека имамот Зекирија Бајрами, со кого поразговаравме за денешниот духовен живот во храмот и кој ни објасни кој дел од објектот за што служи, кој се’ е вклучен во молитвите, проповедите и верската поука.

Беше вистинско доживување да се влезе во џамијата што многупати сме ја гледале оддолу, од кај Бит-пазар, секогаш со мислата дека некогаш ќе појдеме да ја видиме одблиску, за да ја допреме мистичноста што сме ја насетиле гледајќи стари фотографии со четирите грандиозни столбови од тремот во кадарот.

“Оваа џамија е од најстарите и најголема џамија во Скопје. Велат дека заедно со мафилот (галеријата) и со тремот, собира околу 2.000 луѓе. Изградена е, ако не грешам, во 1436 г., долга 25 м и широка 25 м. Тука се одржуваат дневните намази (поклонувања), по пет молитви дневно и големите петочни молитви, кога имаме и по половина час предавања со верска поука”, ни кажа оџа Зекирија, додека ги ловевме првите впечатоци од тоа што го видовме во џамијата.

Имамот, како што ни објасни, е тој што ја води молитвата. Тој треба да биде учен и добро да ја владее верата. Оџа Зекирија е имам во Султан Муратовата џамија 28 години, ги води петте дневни молитви, а во петоците, по големата молитва, држи половина час предавања по веронаука.

“На тие предавања на луѓето им се пренесуваат главните пораки на верата - да не пцујат, да не крадат, да не прават лошо - како што поучуваат сите вери. Местото каде што се учи верата е џамијата и од секој верник се бара да доаѓа на намазите и на предавањата”, вели оџа Зекирија.

Бевме љубопитни дали имамот е истиот свештеник што се качува на минарето и ги повикува верниците на молитва.

“Не, тоа е муезинот, што на арапски значи оној што повикува. За муезинот најважни се гласот, дарбата за пеење и да ги знае пеењата. Пред да има микрофони и звучници, муезинот пет пати на ден се качувал на минарето. Кога ќе стигнел горе, на последната скала излегува низ врата што е свртена кон киблето (светиот камен Каба во Мека) и оттаму почнувал да пее околу шерефето (кружниот балкон), за да можат да го чујат луѓето на сите страни. Сега со години никој не се качува на минарето, а муезинот пее од долу, внатре во џамијата, преку микрофон”, ни објасни.

Разгледувајќи наоколу, го видовме и мафилот, галеријата над влезот во храмот.

“Таму се молат жените. За нив има посебно место во џамијата, за да не им го привлекуваат вниманието на мажите за време на молитвата. Верата вели дека и жените треба да доаѓаат во џамија, затоа што таму се учи верата. Каде ќе ја научи верата, ако не доаѓа во џамија, или каде ќе ја научи верата жената-христијанка, ако не оди во црква? За време на молитвата со жените се и женските деца, а машките се молат заедно со татковците”, вели оџа Зекирија.

Додека разговаравме, не можевме, а да не го забележиме големиот стар часовник, испишан со бројки во источен стил и со впечатливо клатно, токму каков што сме го гледале во кабинетите на турските владетели во старите македонски филмови.

“Никој не знае кога бил донесен тука. Ми беше многу интересен уште кога дојдов на служба тука во 1979 г. Се распрашував кај најстарите луѓе што доаѓаа во џамијата, но ни тие не знаеја да ми кажат повеќе, освен дека е многу стар и оти има голема вредност”, ни рече нашиот домаќин.

Внатрешниот простор е поделен на три дела, а трите целини една од друга ги двојат два реда од по три столбови. Дење просторот го осветлува дневна светлина, која се пробива низ прозорците обоени со витраж-техника, а како помошно светло се користат стари лустери и неизбежните неонски светилки. Ѕидовите се елегантно декорирани, а наоколу на височина од околу 5 метри се распоредени имињата на Алах, пророкот Мухамед и калифите што го ширеле исламот по неговото заминување.

Главните елементи на секоја џамија, како што ни објасни имамот, се мимберот, михработ и курсијата.

Мимберот е говорницата од која хатибот (говорник-вероучител) ја кажува верската поука, качен високо за да можат верниците да го слушнат јасно од сите делови на џамијата. Најчесто има форма на мала кула до која, според турската традиција, водат 12 скалила. Мимберот во храмот се подигнува десно од михработ, со кулата свртена кон Каба. Денес и на мимберот се поставени микрофони, а во летните денови не е реткост таму да видите и вентилатор, како што видовме на мимберот во Султан Муратовата џамија

Михработ е местото од каде што имамот ја води службата за време на молитвите. Личи на портал и секогаш е свртен кон светиот камен во Мека. Оттука имамот се поклонува и ги води молитвите.

“Секаде над михработ го има овој натпис, кој кажува за средбата на Мејрем, или Богородица кај христијаните, со пророкот Зеќирија, кој се среќава и во христијанството како Захарија. Натписот раскажува како секогаш кога Зеќирија ќе ја посетел Мејрем во храмот, покрај неа наоѓал храна. Секогаш кога ќе ја прашал од каде и’ е храната, таа му одговарала дека тоа е од Бога и оти Бог им ги исполнува молитвите на оние што ги сака. Тој натпис го има во секоја џамија, над секој михраб, и тоа покажува дека нашите вери и не се така далечни една од друга”, вели оџа Зекирија.

За курсијата ни објасни дека тоа е престолот на кој седи имамот додека држи предавања по веронаука, надвор од верската поука по петочната молитва.

Имавме уште многу да видиме и да прашаме, но решивме нешто да оставиме и за друг пат.

Додека ги облекувавме чевлите на излезот од џамијата, не’ покани повторно да дојдеме.

“Ние треба да бидеме отворени меѓу себе и да се запознаваме. Како што кажува натписот кај михработ, нашите вери се блиски и треба да не’ зближуваат, а не да не’ разделуваат”, не’ испрати имамот Зекирија.




http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4651&EditionID=149&Page=1

Friday, July 20, 2007

Кулата што го направила Скопје метропола

Одвојте време и качете се на скопската Саат-кула. Нема зборови со кои може да се опише чувството додека го гледате градот од горе. Можеби наједноставно го опишал познатиот англиски патописец Едвард Браун, кој рекол дека тоа е најубавата панорама на градот што ја видел

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фотографија: Милан СТРЕЗОВСКИ

Не верувам дека има некој што некогаш ја видел скопската Саат-кула оддолу, додека минувате кај Бит-пазар, од Гази Баба кон пластичарите или меѓу МРТВ и Универзитетот Св. Кирил и Методиј. И, верувам дека не сум единствениот кого со години го копкало што не нашол време или повод да појде, да се качи на кулата и да го погледне градот оттаму. Но, честопати некој внатрешен глас ни кажува дека некои работи треба да ги одложуваме с¢ додека повторно тој глас не ни шепне дека дошло времето да се случат. Такво беше и моето искуство со скопската Саат-кула, с¢ до денот кога гласот однатре ми рече: сега е моментот, појди и качи се!

ПРВА ВО ОСМАНЛИСКАТА ИМПЕРИЈА Еден од историчарите на уметноста што најмногу истражувале за скопската Саат-кула меѓу нашите современици е претседателот на хуманитарната организација Ел Хилал од Скопје, Бехиџудин Шехапи. Негова специјалност се исламската уметност и архитектура, а најголемите истражувања поврзани со кулата ги направил додека работел во Исламската верска заедница и во периодот кога бил директор на Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата. Пред да појдеме кај кулата, свративме кај него да ни ја раскаже нејзината приказна.

“Точното време на нејзината изградба не се знае, но се претпоставува дека била подигната во времето на Кануни Султан Сулејман или во времето на султан Селим Втори, во периодот меѓу 1566 и 1573 г., на возвишението на некогашниот Горен град, кај денешен Бит-пазар, на платото покрај Султан Муратовата џамија. Часовникот за Саат-кулата и мајсторот што требало да се грижи за неа биле донесени од унгарскиот град Сигет, кој во тоа време бил под османлиска окупација”, ни раскажа Шехапи.

Саат-кулите како објекти на исламската профана архитектура имале двојна намена. Секогаш се граделе во непосредна близина на џамиите за да го означуваат времето за молитва, а, истовремено, биле објекти од јавен карактер затоа што секој можел да види и да чуе колку е часот. Скопската е изградена во непосредна близина на Султан Муратовата џамија и, според планот за изградба на џамијата, што се чува во Архивот на музејот Топкапи во Истанбул, е оддалечена на 67 чекори од џамијата. Објаснување зошто била изградена токму покрај таа џамија, ни даде историчарот на уметноста Шехапи.

“Саат-кулите секогаш се граделе кај централната џамија во градот, затоа што таму е најголемата фреквенцијата на луѓе. Не било случајно одбрано местото на Саат-кулата да биде покрај Султан Муратовата џамија. И кулата и џамијата се изградени на возвишението над тогашниот центар на Горниот град. Станува збор за царска џамија, за 4.000 луѓе, со верска гимназија, медреса и два мавзолеја, турбиња”, вели Шехапи.

Архитектонски, кулата е составена од три дела. Првиот дел, каиде, е платформа со квадратна форма, со ѕидови изѕидани од камен, со димензии од 5,5 на 5,5 метри. Вториот дел е со осмоаголна форма и е изѕидан половина од камен, а половина од тули. Третиот дел е во форма на круг и е изграден од тула, на две нивоа. Во долниот дел има галерија, заградена со метална ограда, на двата ката има прозорци, а на врвот завршува со кубе или купола, со форма на турбан. Часовниците биле поставени по еден на четирите страни на светот, на врвот од средниот дел, а механизмот и камбаната биле во двете нивоа под и над галеријата.

Првите големи оштетувања кулата ги претрпела во 1689 г. кога австрискиот генерал Пиколомини го запалил Скопје за време на австро-турските војни. Денешниот изглед кулата го добила во XIX век, во 1856 г., кога одново ја изградил мајсторот Хусеин од Дебар.

Последниот османлиски градоначалник на Скопје, Салих Асим-бег, во неговата книга Историја на Скопје и околината запишал дека часовникот повторно почнал да работи во 1902 г. кога бил поправен со делови што биле донесени од Швајцарија.

Но, зошто токму Скопје било одбрано да биде првиот град од Османлиската империја што ќе добие саат-кула?

“Во времето кога била изградена Саат-кулата, Скопје бил град-крстосница, каде што се вкрстувале многу важни патишта од сите четири страни на светот. Бил еден од најпознатите градови во Османлиската империја и долго време го имал статусот на една од метрополите на царството. Токму поради тој статус за негови владетели и бранители биле поставувани најголемите војсководци и најугледните луѓе од османлиското општество”, смета Шехапи.

ЧАСОВНИКОТ ОДЅВОНУВАЛ ДО КУМАНОВО Еден од првите описи на кулата го дава познатиот турски патописец Евлија Челебија, по неговиот престој во Скопје во 1669 г. Во описот што го дава вели дека кулата е веднаш до Хунќар џамија, што на османско-турски јазик значи царева или султанова џамија, а во следните реченици вели дека не видел поубава саат-кула во Османлиската империја.

“Саат-кулата се наоѓа на едно возвишение во Горниот град, во непосредна близина на Хунќар џамија. Кулата е витка и висока, со облик на минаре, а отчукувањето се слуша до градот Куманово, на оддалеченост од еден ден одење. Таа е една од најинтересните градби во Империјата”, запишал прочуениот патописец.

За Саат-кулата зборува и познатиот англиски патописец Едвард Браун, кој престојувал на Балканот во XVII век како лекар. Зборувајќи за Скопје, вели дека најубавата панорама на градот ја видел кога се качил на дрвената Саат-кула, со часовник со ѕвоно.

Најдобриот опис на часовникот го дава познатиот османлиски географ од XVII век Хаџи Калфа, познат и како Ќатип Челеби, кој вели дека часовникот ги отчукувал часовите и во источен и во европски стил, ала турка и ала франга.

“Од две страни, саатот ги отчукува ала турка, а часовите се обележани со арапски бројки. Од другите две страни отчукува ала франга, а часовите се обележани со римски бројки. Ѕвонењето се слуша на два часа одење од Скопје, а за часовникот се грижи специјален саатчија”, запишал Хаџи Калфа.

Францускиот патописец Филип Дифрен Кане, кој поминал низ Скопје во 1573 г., во неговите белешки забележал: “Овде има јавен саат кој се слуша во целиот град и кој ги отчукува часовите на француски начин. Го донеле од Сигет во Унгарија, а заедно со него го довеле и неговиот мајстор, кој прима добра плата. И покрај тоа што Турците во голема мера ги сакаат часовниците и многу ги ценат, тоа е единствениот јавен часовник во цела Турција”.

Некои преданија говорат дека градителите на скопската Саат-кула наместо ѕвоно за часовници, поставиле црковна камбана, затоа што сметале дека црковните камбани даваат поголем одек и се слушаат подалеку. Според бугарскиот историчар Јордан Иванов, камбаната била донесена од црквата Св. Никола во Свети Николе. Истиот историчар го пренесува и преданието на ќустендилчани, според кое на почетокот на XIX век, по барање на скопскиот паша, била извршена размена на ѕвоната на скопската и на ќустендилската саат-кула. Така, според Иванов, во Скопје била поставена камбана со потивок звук, која не можела да се чуе во сите делови на градот.

Интересен податок е дека саат-кулите во Османлиската империја почнуваат да се градат најпрвин во западните делови на царството, а подоцна се појавуваат кон исток. Првите биле изградени во Скопје, Приштина, Мостар и во Сараево, а подоцна се градат во Пловдив, Едрене и во Бурса. Кулите биле многу присутни во европската средновековна архитектура и во времето на ренесансата. Имајќи предвид дека покажувањето на времето е многу битно во секојдневниот живот на муслиманот, османлиите почнуваат бран на изградба на саат-кули. Наоѓаат мајстори од Европа и почнуваат да градат. Само во денешна Македонија изградиле 11 саат-кули.

МАГНЕТ ЗА ПОСЕТИТЕЛИ И покрај славната историја, градот и националните институции и’ го свртеле грбот на скопската Саат-кула. Досега имало неколку иницијативи да се обноват часовниците и да се уреди просторот околу неа, но ниедна од нив не се реализирала.

“Според критериумите, Саат-кулата е еден од неколкуте маркантни споменици во Скопје, какви што се Камениот мост, црквата Св. Пантелејмон и Мустафа-пашината џамија. Државата малку покажува интересирање, а станува збор за еден од симболите на градот. За споменици од тој ранг, мислам дека треба да се грижи државата, бидејќи станува збор за објект со исклучителна вредност. За такви објекти надлежна е националната институција, а не Градскиот завод или општината. Општина Чаир и градот Скопје немаат толкава моќ да можат да се грижат за еден таков споменик со исклучителна вредност”, оценува Шехапи.

Имало повеќе идеи за тоа како да и’ се врати некогашниот сјај на Саат-кулата. Една од визиите е да се постават нови часовници, кулата да се отвори за туристички посети, просторот да се зазелени и да се украси со цветни алеи, а во подножјето да се направи ориентално кафуле.

“Може да се направи амфитеатар, просторот хортикултурно да се оплемени, да се уреди оградата на џамијата, да се стави механизам за да проработи часовникот, а кулата повторно да стане еден од симболите на градот, кој ќе биде обележан на мапите и ќе ги привлекува туристите да дојдат да видат едно место со извонредна глетка на стариот град, старо Скопје. Таква убава платформа, такво возвишение е неверојатно репрезентативно место”, вели Шехапи.

ПТИЧЈА ПЕРСПЕКТИВА Го испивме турскиот чај со кој не’ послужи во неговата канцеларија кај црквата Св. Спас, му се заблагодаривме и тргнавме кон Султан Муратовата џамија. Според договореното, таму требаше да не’ пречека имамот Зекирија Бајрами. Одејќи натаму со колешката Мери Бакалова и фоторепортерот Милан Стрезовски, заклучивме дека сите чувствуваме голема возбуда зашто се приближуваме до кулата што со години не’ повикувала, но никогаш не сме нашле прилика да и` се приближиме.


“Триесет и четири години го чекам овој ден”, му се доверив на имамот Зекирија, кој срдечно нe’ пречека на влезот на Султан Муратовата џамија, на неколку метри од подножјето на Саат-кулата. Не можев да ја сокријам возбудата, гледајќи колку убаво место за починка имало во градот во кој живеам од раѓање, а го откривам дури во третата деценија од животот. Но, зарем не е убаво чувството дека живеете во град кој секогаш има нешто со што пријатно ќе ве изненади?

“Би било убаво да се врати саатот, да се врати изгледот на кулата како некогаш”, ни рече имамот во кусиот разговор на една од клупите, во паузата меѓу големиот петочен намаз и попладневната молитва. Ни раскажа дека не ја памети кулата од времето кога на неа биле часовниците, но оти би бил многу среќен да чуе како повторно го отчукува времето.

“Се распрашував во Швајцарија, најдов часовник што се управува компјутерски, но заедно со монтажата чинеше околу 25.000 швајцарски франци, што се многу пари. Ни требаше долго време да собереме пари само за да ги обновиме тоалетите во дворот на џамијата. Тешко се наоѓаат пари”, ни рече оџа Зекирија.


Пред да тргне да го повика човекот со клучот, уште еднаш нe` препраша дали сме сигурни дека сакаме да се качиме горе, укажувајќи ни дека качувањето е напорно и оти следниот ден ќе не’ болат нозете. Но, набрзо се увери дека ни на крај памет не ни беше да се откажеме, не’ почести со студен сок и го повика неговиот помошник, чичко Лиман Исмаили од Никиштани, кој ги води молитвите од сабота до четврток и е водич на посетителите во кулата. Кај него е клучот. Отклучи и влеговме.

Не може да се опише возбудата кога ќе влезете во мистериозното здание, а првиот впечаток што ни дојде кога погледнавме нагоре беше дека и некаде во Скопје имало скали како скалите од обвивката на црвениот и синиот албум на Битлси.

“Ќе можат ли да не’ издржат скаливе?”, праша нашиот фоторепортер со недоверба.

“Гајле немај. Неодамна дојдоа 20 луѓе од Истанбул, сите од по 100 кила - немај гајле”, не’ охрабруваше дедо Лиман, давајќи инструкции: “Внимавај овде да не си ја чукнеш главата - греда!”, или: “Внимавај да не се сопнеш!”.

Додека се качувавме, ни раскажа дека пред некоја година во кулата се качиле роднини на Тони Блери, ни раскажуваше податоци од историјата на џамијата и на кулата - како вистински професионален туристички водич.

“Овде биле часовниците - по еден на исток, на запад, на север и на југ. Тука била машината. Еве, само ова останало. Тогаш немало вакви”, ни раскажа покажувајќи го часовникот на раката.

Разговорот накусо ни го прекина рингтонот со мелодијата од цртаниот филм Густав. Знаев дека е другар ми Виктор.

“Нема да веруваш кај сум... На Саат-кулата! Така испадна, немав време да те викнам...”, почнав да се правдам и го замолив да се чуеме подоцна. Не сакав да пропуштам нешто и итав час поскоро да ја видам панорамата..

Стигнувањето на местото каде што некогаш стоел механизмот најави дека пристигнуваме во галеријата за набљудување...

И, како да се опише неверојатната глетка што ја нуди бело-портокаловата кула? Да имаше зборови, веќе ќе ги кажел патописецот Едвард Браун, кој некогаш запишал дека тоа е најубавата панорама на градот што ја видел. Наместо да ви пренесуваме впечатоци, тоа нека го сторат фотографиите. Нека бидат јадица и вие да појдете.


А, дедо Лиман е тука да ви покаже која населба каде се наоѓа, каде е некое село, каде е Чифте амам, Даут-пашин амам, Мустафа-пашина, Мурат-пашина, Алаџа или Балабан џамија, црквата Св. Димитрија, МНТ или Театарот на народностите.


http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4558&EditionID=146&Page=1