Wednesday, November 08, 2006

Почитувани посетители. Ви го пренесувам текстот за турската култура во Македонија што го објави Светскиот сервис на Би-Би-Си, во кој, покрај другите соговорници, зборувам за моето искуство со турскиот јазик, традиција и култура.


8 ноември 2006

Турската култура присутна во Македонија

Денес во Македонија живеат околу 80 илјади Турци, но двата народа биле заедно доволно долго за да си пренесат едни на други дел од своето однесување и животните навики.

Па колку турската култура е се’ уште присутна во Македонија?

Последниот турски војник замина од Македонија пред 96 години, но овде денот се уште започнува со турско кафе.

Некои го нарекуваат македонско, но сите знаат дека вкусниот пијалок, кој потекнува од арапскиот свет, дошол на овие простори заедно со Османлиите за да остане тука со векови.

За разлика од модерните инстант-кафиња, турското е најпопуларно, и се’ уште не ја изгубило спецификата во начинот на приготвување.

Турско кафе

Но, пиењето турско е многу повеќе од обично пиење кафе, вели почесниот турски конзул во Македонија, Омер Сулејман:

„Кафето подразбира да имаш ѓезве, филџан, вода и локум, да имаш време да седнеш и да го споделиш со пријатели и секако, да уживаш во него".

Денес во Македонија живеат околу 80 илјади Турци, но двата народа биле заедно доволно долго за да си пренесат едни на други дел од своето однесување и животните навики.

Секој Божиќ се прави кадаиф, а на Бајрам се служи задолжителната баклава. И натаму се привлечни слаткарниците во кои се продава боза, а неодминливи се и кафеанчињата каде се јаде чкембе-чорба и турли-тава.

Македонците толку „сраснале" со турската кујна, но и со јазикот, така што не се ни свесни дека и некои, навидум, обични зборови имаат турско потекло.

Професор Људмил Спасов од Филолошкиот факултет вели дека турцизмите се нераскинлив дел од македонскиот јазик.

„Тие се дел од разговорниот јазик и му даваат посебна специфика: дојди на чашка муабет. Додека во литературниот јазик постојат турски зборови за кои не сме свесни, се употребуваат и како научни термини и нема потреба да се исфрлат. Тие се дел од активниот зборовен фонд на стандардниот јазик".

Турцизмите дел од јазикот

Во македонскиот јазик се избројани околу три илјади турцизми. Но, кога Васко Марковски се запишал на студии по турски, се изненадил дека го знае јазикот кој не му е мајчин.

„Кога дојдовме на првите часови на студии првото прашање од професорите беше: Знаете ли турски? Одговоривме дека не знаеме, а тие почнаа да не распрашуваат, што правите прво наутро, одговараме погледнувам низ „пенџер", правам кафе во „ѓезве", пијам од „филџан"...Употребивме три турски збора за една минута, а професорите ни рекоа зошто велите дека не знаете турски."

Раскажувајќи ја анегдотата од првиот академски час, Марковски кој е вљубеник во турската култура и традиција, приготвува чај за своите најблиски и тоа во посебни садови и токму по ориенатален рецепт.

Во моментите за уживање, како што вели, не ретко слуша и турска музика.

„Традиционален мелос“

А и песната, која е толку карактеристична за овој географски простор, не можела да остане недопрена од турско влијание, ако се знае за непосредниот контакт меѓу населението, објаснува професор Спасов:

„Факт е дека голем дел од она што го нарекуваме традиционален македонски мелос, а за кој во Грција, Албанија, Бугарија, Србија...ќе ви речат дека е нивна традиција, всушност е мелос кој е добиен како резултат на контактот со турскиот или ориенталниот мелос. А, постојат и староградски македонски песни каде дел од стиховите се на македонски, а дел на турски јазик бидејќи турскиот значел престиж".

Но, по падот на турската империја животот се менува, а со тоа, како што вели Спасов, голем број турцизми се заменуваат со зборови од словенско или англиско потекло.

Сепак, комуникацијата меѓу двата народа, со особено близок менталитет, продолжува и натаму.

Марковски сосема спонтано ја објасни животната филозофија на луѓето овде каде се преплетуваат животите и патиштата на исламот и христијанството:

„Неодамна читајќи книги на Орхан Памук забележав една реченица, мислам дека е на Ататурк а која стои запишана на влезот на касарните во Турција: „Среќен сум што сум Турчин". Ова го доживувам како дел од себе. Има во мојата душа доволно место да бидам и Турчин".

преземено од:

http://www.bbc.co.uk/macedonian/news/story/2006/11/061108_marija_turcija.shtml

No comments: