Showing posts with label македонски кралеви. Show all posts
Showing posts with label македонски кралеви. Show all posts

Friday, May 18, 2007

Крали Марко суперстар

Името на Крали Марко ќе го сретнете на шише пиво, како име на ресторанче во близина на Стража, на репертоарот на театрите, во народното творештво на балканските народи, на интернет и на милион други места, но не и како име кое ќе носи туристи во Македонија, земјата во која владеел и која изобилува со топоними и легенди поврзани со неговото име.

Пишува: Васко МАРКОВСКИ


Доцна стигнал на Косово, имал долги мустаќи, носел тежок боздоган, можел да испие 10 буриња вино, го штител народот од Црна Арапина и Муса Кесеџија, имал кули во Прилеп, манастир кај Драчево, љубовни афери со самовили, јадел и пиел обилно, но сe' што имал на маса делел со неговиот коњ Шарец.

Има ли потреба да се каже за кого станува збор, освен по којзнае кој пат да се констатира дека Крали Марко, Марко Крале, Краљевиќ Марко, Марко Мрњавчевиќ... е можеби најголемата суперѕвезда од Македонија што кога било се појавила.

Неговото име ќе го сретнете на шише пиво, како име на ресторанче во близина на Стража, на репертоарот на театрите, во народното творештво на балканските народи, на интернет и на милион други места, но не и како име кое ќе носи туристи во Македонија, земјата во која владеел и која изобилува со топоними и легенди поврзани со неговото име.

Но, не уште долго. Така барем нe' уверуваат од здружението “Крале Марко” околу кое се обединети луѓе од разни профили, сакајќи да ја промовираат и да ја зачуваат традицијата на легендарниот крал. Не случајно токму сега се сетивме на нив, имајќи предвид дека на 17 мај се навршија 612 години од неговото загинување во месноста Ровине, денешна Романија, во битка со влашкиот владетел Јован Мирче.

“КРАЛЕ МАРКО” ТУРИСТИЧКИ БРЕНД Група ентузијасти во 2005 г. решиле да основаат здружение кое си дало задача од Крале Марко да направи бренд кој ќе привлече туристи во Македонија. Главниот мегдан за да се направи тоа решиле да биде веб-страницата
www.kralemarko.org.mk која две години секојдневно ја ажурираат, објавувајќи ги сите информации до кои ќе дојдат трагајќи по новости што ќе помогнат да се расветлат ликот и делата на средновековниот крал од Прилеп.

“Основната идеја на здружението е да им понуди на луѓето од странство приказна што ќе ги привлече да дојдат во Македонија”, раскажува Гордана Јанакиевска, основач на здружението.

Иако завршила архитектура, работниот век го поминала во туризмот, работејќи во многу туристички агенции, но вели дека и како пензионерка не може да мирува, откако се заразила од култот кон Крале Марко.

Како што ни раскажа, магијата ја уловила преку отпечатокот од раката на Крале Марко на камениот столб на влезот на црквата Св. Андреа на Матка, која ја изградил неговиот брат Андреаш. Уште од првото одење таму во мислите и’ останал отпечатокот од раката на Крале Марко веднаш до вратата на црквата, кој, како што дознала со подоцнежните истражувања, требало да им испрати порака на Турците “Заштитено од Крале Марко”, како налепниците на денешните агенции за обезбедување на излозите на дуќаните.

“Покрај веб-страницата, подготвуваме туристички аранжмани поврзани со Крале Марко и организираме настани на кои го презентираме тоа што сме го откриле, а посебна активност е соработката со неколку ресторани, со кои сакаме да ја откриеме храната што се приготвувала во времето на Крале Марко”, раскажува Јанакиевска.

ПРИЛЕП СЕ ОПАМЕТУВА Од здружението се жалат дека, и покрај големиот ентузијазам, нема да можат да го сработат тоа што го зацртале како своја цел с¢ додека институциите не покажат интересирање и поддршка за една таква идеја.

“Земете го за пример Прилеп, кој се нарекува град под Марковите кули, некогашен град-престолнина, а е единствениот град во кој нема улица што се вика Крале Марко. До Маркови кули можете да дојдете само пеш, зашто нема пат за да однесете туристи со автобус. Наместо Крале Марко, заштитен знак на градот е свети Никола. Појдете во црквата Св. Атанасиј и ќе видите група туристи од Бугарија на кои нема кој да им ја раскаже македонската приказна за Крале Марко”, раскажува Јанакиевска.

Сепак, додава дека работите мрднале од место и се надева на подобри денови.

“Многу сум среќна што годинава во Прилеп за првпат ќе се одржи манифестацијата Денови на Крале Марко, која треба да помогне да се расветли ликот и делото на кралот Марко. Таму ќе носиме група новинари, туристички работници и луѓе што се заинтересирани да видат што работиме како здружение. Тука ја имаме поддршката од градот и се надевам дека доаѓаат подобри денови”.

СУВЕНИРИ СО КРАЛЕ МАРКО Здружението “Крале Марко” соработува со група занаетчии кои се обединети со истата идеја. Занаетчиите самите си го финансираат занаетот, а здружението им помага да ги продадат сувенирите секаде каде што водат туристи, како и во продавницата на здружението.

“Идејата е туристите кога ќе дојдат да имаат и што да однесат дома од овде. Ќе однесат дома филџан со ликот на Крале Марко, што ќе го видат нивните пријатели и ќе прашаат кој е тој на сликата. Вака, ако немаме сувенири, што ќе им ја пренесе таму приказната? Ќе дојдат на Маркови кули, ќе се сликаат и - толку. Неодамна запознав резбари коишто сакаат да направат сувенири со ликот на Крале Марко, но не прават зашто не знаеле дека постојат фрески на кои можат да го видат ликот на Крале Марко, како фреските во црквата Св. Архангел во Прилеп и во Марковиот манастир кај Скопје”, велат во “Крале Марко”.

Несомнено, но и научно потврдено е дека Крале Марко е една од најопеаните личности во народното творештво на балканските народи. Околу него се плетат разни приказни и преданија кои му придаваат натчовечки способности, како јунак кој ги заштитувал сиромашните од освојувачите и од натприродните суштества. Најчесто ги спасувал од Црна Арапина и од Муса Кесеџија, во чии ликови, според некои толкувања, се олицетворени даночниците на Османлиската империја. Вечен придружник во неговите подвизи му бил коњот Шарец, кој исто така имал натприродни способности - јадел и пиел исто што јадел и пиел Марко, имал крилја со кои може да лета, громогласно 'ржел и топотел со копитата.

Ваквото наследство, како што вели претседателката на Здружението “Крале Марко”, се најголемото богатство што може да ги привлече странските туристи во Македонија.

ШТО ВЕЛИ ИСТОРИЈАТА Крале Марко бил најстариот од четворицата синови на кралот Волкашин и неговата сопруга Елена, кој владеел во XIV век на територијата меѓу Прилеп и Скопје. Волкашин служел како винар дворот на српскиот Цар Душан, а неговиот брат Углеша бил царски коњушар.

“Волкашин брзо напредувал на дворот на Душан, поради што во средината на четириесеттите години од XIV век бил поставен за жупан на териториите на Северна Пелагонија со седиште во Прилеп. Кралот Марко се појавува на историската сцена во шеесеттите години од XIV век, кога бил испратен во дипломатска мисија во Дубровник, каде што ги застапувал интересите на српскиот цар Урош и на неговиот татко Волкашин”, раскажува историчарот Милан Бошковски, вонреден професор на Филозофскиот факултет во Скопје и стручен соработник на Институтот за национална историја.

Со доаѓањето на царот Урош на власт, Волкашин видел погоден момент за да ја зголеми својата моќ, гледајќи дека Урош не може да се наметне како владетел кој ќе биде способен да ги обедини сите територии со кои владеел.

Кралот Марко доаѓа на престолот во 1371 г., по загинувањето на Волкашин и Углеша во битката на реката Марица, кога нивните сили биле поразени, а делови од Македонија биле освоени од османлиите.

Од Волкашин наследил голема територија, успеал да ги подобри односите со соседите и се обидел да изгради стабилни односи со Османлиската империја. Во тоа време Србија била заслабната, така што сите соседни деспотства во него гледале водач кој ќе успее да им се спротивстави на османлиите. Записи од XIVвек сведочат дека Марко, користејќи го своето дипломатско искуство, успеал за десетина години да го одложи вазалскиот однос кон Турците, но подоцна бил принуден да го прифати. Владеел 24 години, а кога загинал бил на возраст од 60 години.


(Илустрации: детски цртежи од изложбата по повод Деновите на Крале Марко, Прилеп, Мај 2007. Повеќе на www.kralemarko.org.mk ).

http://www.forum.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=172&ArticleID=4251&EditionID=136&Page=1