Tuesday, February 19, 2008

Историја на парче метал

Каква приказна зад себе кријат ордените, плакетите и медалите? Како се создава една колекција на вакви предмети? Одговорот го побаравме кај фалеристот Красимир Трајков

Пишува: Васко МАРКОВСКИ
Фото: Милан СТРЕЗОВСКИ

Сигурно досега многу пати сте го слушнале поимот фалеристика или многу пати сте слушнале вести како некому во некаква пригода му бил доделен орден, саемска плакета или медал за некакви заслуги. Но, ретко кому нешто му значат туѓите одликувања, освен на луѓето или на институциите што ги добиле и на фалеристите - луѓето што нашле задоволство и предизвик да собираат признанија втиснати на метални плочки.


Но, не брзајте со заклучокот дека собирањето ордени е само хоби што им носи задоволство само на некои чудаци, што од којзнае кои причини почнале да се занимаваат со тоа. Таквото чувство го имавме и ние, се’ додека не го запознавме скопјанецот Красимир Трајков, пасиониран фалерист, кој за тврди дека поседува примероци од најзначајните одликувања и пригодни подароци, дури и во светски размери.

СЕ’ ПОЧНА СО РИМСКИТЕ ФАЛЕРИ

Размислувајќи како историјата се храни со податоци за светските случувања, обично пред очи ни доаѓаат стари хартии со нечии мемоарски записи, архивите со историските мапи на светот, мировните договори или камените споменици на кои е испишан дел од меморијата на некое време.

Заборавајќи на другите извори, можеби би помислиле, на пример, дека светскиот саем ЕКСПО првпат се појавил во 1998 година во Лисабон или во во Хановер во 2000 година, како што помислуваме кога одвреме-навреме ќе ја чуеме на радио композицијата Експо 2000 на германската група Крафтверк. Малку сме свесни дека за историјата на индустрискиот развој на светот сведочи и Ајфеловата кула, која била подигната од француските гиганти во челичната индустрија, сакајќи на тој начин да покажат што знаат на светската изложба ЕКСПО во Париз во 1900 година.

Можеби никогаш немаше да помислиме дека такви сведоштва во себе носат и ордените, медалите или саемските плакети, ако во збирката на Трајков не го видевме златниот медал Гранд при, што и’ бил доделен на челичаната од Трст на Светската изложба што се одржала во Рим во 1925 година. Кај него го побаравме одговорот што е фалеристиката.

"Фалеристика е помошна историска наука, која е истовремено и наука и колекционерство и бизнис. Називот доаѓа од латинскиот збор фалер, како што се нарекувале ознаките за воените заслуги на командантите на римските легии. Така, преку фалерите на копјата, на облеката или на штитовите, секој можел да види во колку битки победил командантот на некоја легија и колку е тој заслужен да биде командант на воената единица што ја раководел. Оттука, оваа помошна историска дисциплина се нарекува фалеристика, а оние што ја проучуваат, што собираат или тргуваат со ордени, медали и плакети се нарекуваат фалеристи“, ни објасни Трајков покажувајќи дел од неговата ризница.

МОЈОТ АДУТ Е ЗБИРКАТА МАКЕДОНИКА

Збирката е составена од ордени, медали, плакети, беџеви и значки и заедно формираат три колекции - Македоника, Саеми и Филателија.

"Вредноста на секоја од нив ја определуваат реткоста и квалитетот на изработка. Веднаш ќе забележите дека има примероци што се исковани на мали метални плочки со врвна прецизност, но, има и лиени плакети што се набрзина изработени. На цена оние што се изработени во врвните ковачници, какви што се ковачниците во Прага и во Милано, софиски Монетен двор и Завод за израду новчаница во Белград. Тоа се ковачници што држат до својот углед и работат само со врвни уметници, медалјари, кои се вешти да ги изработат и најситните детали што треба да се исковаат на ситно парче метал", вели Трајков.

Разгледувајќи, бевме изненадени дека примероците што ги одбрал да ги видиме лесно ни влегоа под кожа, иако тоа беше нашата прва средба со една фалеристичка збирка. Впечатливи беа приказните што зад себе ги кријат саемските плакети од Светската изложба Рим 1925, плакетите што ги издал бугарскиот кнез Фердинанд по повод првиот саем што се одржал во Пловдив во 1892 година. Сепак, некако повеќе не’ допреа одликувањата со ликовите на Свети Кирил и Свети Методиј, втиснати на ватиканскиот орден што го вовел папата Лео 13, луксузниот беџ од Славистичкиот конгрес што се одржал во Софија во 1910 година или чешката плакета што била искована по повод прогласувањето на словенските просветители за патрони на Европа.

"Збирката Македоника е мојот адут. Одговорно велам дека во моментов имам повеќе примероци од Македоника отколку што имаат музеите и колекцонерите заедно. Но, не запирам тука. Собирањето, под мое менторство, ќе го продолжи мојот син, Милан Трајков, а наскоро збирката ќе ја проучува научникот Тодор Петров, кој предава фалеристика на Воената академија во Бугарија", ни рече собирачот.

ДОПИСЕН ШАХ

За крај го прашавме како се формира една фалеристичка збирка и што треба да се знае за да се создаде такво нешто.

"Создавањето фалеристичка збирка е како да играш дописен шах. Треба многу да читаш зад редовите на монографиите, треба да имаш добри контакти во високите кругови и треба да знаеш дипломатски вештини. Многу ми служи искуството од работењето во Стопанската комора на Италија, а се’ друго самото си се реди", вели Трајков.

No comments: